Divriği Yüzüğü

Taştan dantel örülür mü? İğneyle, iplikle yapılan o ince işi sert bir taşın üzerinde, keskiyle, çekiçle yapmak mümkün müdür? Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası’nın kapılarının önünde durduğunuzda, bu sorunun cevabını hiç tereddüt etmeden verirsiniz: evet… Hem de öyle bir dantel ki, motiflerinin hiçbiri bir diğerini tekrar etmez.

1228–29 yıllarında Mengücekli Ahmed Şah ile eşi Turan Melek, Çaltı Vadisi’ndeki bu küçük kasabaya yan yana iki yapı yaptırdı: biri ibadet için bir cami, öbürü şifa için bir darüşşifa. Mimarı Ahlatlı Hürremşah’tı. Taç kapılara işlenen bitki motifleri, geometrik desenler, yıldızlar, çiçekler… Hepsi taşın içinden adeta kabarıp dışarı taşar. Bu yüzdendir ki bu yapılar, Türkiye’den Dünya Mirası Listesi’ne giren ilk eserler arasında yer aldı.

Ve Divriği’nin bir sırrı daha var. Kuzey kapısının önünde, günün belli saatlerinde güneşin açısı değiştikçe taşın üzerine düşen gölgeler bir araya gelir ve namaz kılan bir insanın silueti belirir… Bunun ustaların bilinçli bir işi mi, yoksa bir tesadüf mü olduğunu kimse kesin olarak bilmiyor. Ama asırlardır aynı saatlerde, aynı yerde beliren bir gölge; insanın tesadüfe inanası pek gelmiyor. Darüşşifada ise hastaların akan suyun sesiyle dinlendirildiği anlatılır; taşın içinde çağlayan suyun sesi, belki de şifanın ilk ilacıydı.

Bu kadraj, Çaltı Vadisi’ni ve kale kayalığının yükseldiği sırtları gümüşe işliyor. Taştan dantel örülür mü demiştik; örülürmüş… Ama ondan önce o danteli asırlarca saklayacak bir vadi, bir kaya, bir kasaba gerekirmiş.