Çatalhöyük Yüzüğü

Aristoteles insanı, doğası gereği bir şehirde yaşamaya yönelen bir canlı olarak tarif eder. Peki insan ilk kez ne zaman bir arada, bir şehirde yaşamaya karar verdi? Bu sorunun cevabını arayanların yolu, er ya da geç Konya ovasının ortasındaki bir höyüğe, Çatalhöyük’e çıkar…

Bundan yaklaşık dokuz bin yıl önce burada binlerce insan yan yana yaşıyordu. Fakat bu şehirde sokak yoktu! Evler birbirine bitişik yapılmış, insanlar damdan dama yürüyor, evlerine de çatıdaki bir açıklıktan merdivenle iniyordu. Bir komşuyu ziyarete gitmek için kapıyı değil, damı çalmak gerekiyordu… Kapı zilinin icadından çok önce, Çatalhöyüklülerin misafir ağırlama âdabı şüphesiz bizimkinden epey farklıydı.

Ölülerini de evlerinin tabanının altına gömerlerdi; yani atalar, torunlarıyla aynı çatının altında yaşamaya devam ederdi. Duvarlarda boğa başları, av sahneleri, geometrik desenler… Kazılarda bulunan ve iki yanında birer vahşi kediyle tahtında oturan kadın heykelciği ise bugün Ankara’daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde, dokuz bin yıllık bakışlarıyla ziyaretçileri izliyor.

Höyük 1950’lerin sonunda keşfedildi, 1960’larda ilk kazılar yapıldı ve 2012’de UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girdi. Fakat ne kadar kazılırsa kazılsın, Çatalhöyük hâlâ sorularla dolu: Neden sokak yapmadılar? Neden bu kadar sıkışık yaşamayı seçtiler? Belki de cevap, Aristoteles’in sözünü ettiği o ilk içgüdüde saklıdır…

Konya ovasının düzlüğünde yükselen o sessiz höyük şimdi gümüşe işleniyor. İnsanlığın ilk şehir denemelerinden biri, bu kez avuç içi kadar bir yerde…