Cumalıkızık Yüzüğü

Bir köy, yedi yüz yıl boyunca aynı yerde nasıl durur? Cumalıkızık’ın arnavut kaldırımlı dar sokaklarına girdiğinizde bu soruya cevap aramayı bir süre sonra bırakırsınız; çünkü köy size cevabı değil, zamanın kendisini gösterir… Taş zeminler, ahşap cumbalar, birbirine omuz veren üç katlı evler ve Uludağ’dan inen derenin sesi. Sokaklar öylesine dardır ki karşılıklı iki evin saçakları neredeyse birbirine değer; ortalarından geçen ince su yolu ise yağmuru sessizce dereye taşır. Sanki köy, Osmanlı’nın kuruluş yıllarından beri aynı öğleden sonrayı yaşıyor.

Adının hikâyesi de en az sokakları kadar eski. Kızık, Oğuz boylarından birinin adıdır; Bursa’nın çevresinde bu boyun izini taşıyan birkaç köy vardır ve rivayete göre çevredeki Kızık köylerinin halkı cuma namazları için burada toplandığından, köy Cumalıkızık diye anılmaya başlamıştır. Yani bu köy, haftada bir gün bütün komşularını ağırlayan bir ev sahibiydi…

Cumalıkızık aslında bir vakıf köyüdür; Osmanlı’nın ilk yıllarında Bursa’daki külliyeleri beslemek için kurulan, ürettiğini şehre gönderen bir köy… 2014’te Bursa’nın ilk sultan yapılarıyla birlikte “Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğuşu” başlığı altında Dünya Mirası listesine girmesi de bu yüzdendir: Bir devlet yalnızca saraylarla, camilerle değil, onları ayakta tutan köylerle de doğar. Evlerin zemin katları taştan, üst katları ahşap ve kerpiçten; rivayete göre kapılardaki iki ayrı tokmaktan biri erkekler, öteki kadınlar içindir ve ev halkı, kapıyı açmadan önce gelenin kim olduğunu sesinden anlarmış…

Bu kadraj Uludağ’ın eteğine yaslanan köyü ve içinden geçen vadiyi gümüşe işliyor. Yedi asır boyunca yerinden kıpırdamayan bir köy, şimdi bir avuç gümüşün içinde de aynı sabırla duruyor; hâlâ cuma sabahlarını, hâlâ kapı tokmaklarının sesini bekliyor…