Tirilye & Mudanya Yüzüğü

Bir savaş kaç imzayla biter? 1922 sonbaharında Mudanya’da, kıyıdaki bir köşkün odasında toplanan heyetlere bu soruyu sorsaydık, muhtemelen hepsi aynı anda cevap vermeye çalışırdı… 11 Ekim 1922’de imzalanan Mudanya Mütarekesi, İsmet Paşa’nın başında bulunduğu heyetin masada kazandığı ilk büyük başarıydı; Doğu Trakya tek kurşun atılmadan geri alınacak, silahların susacağı imza bu sakin kasabada atılacaktı.

Mütarekenin imzalandığı köşk bugün bir müze; ama Mudanya’nın hikâyesi bir odadan çok daha büyük. Marmara’nın güney kıyısında, Bursa’nın denize açılan kapısı olan bu kasaba, asırlarca şehrin ipeğini, zeytinini, meyvesini gemilere yükledi. İskelede bekleyen sandıkların kokusunu, yelkenlilerin gıcırtısını, hamalların seslerini hayal etmek hiç de zor değil… 19. yüzyılın sonunda Mudanya’dan Bursa’ya bir demiryolu bile döşenmişti; iskeleye yanaşan vapurun yolcuları trene binip şehre öyle giderdi.

Biraz batıya, Tirilye’ye doğru yürüdüğümüzde ise manzara değişir; taş evler, dar sokaklar ve yamaçlara tırmanan zeytinlikler… Eski adıyla Trilye, bir zamanlar Rum ahalinin yaşadığı bir balıkçı ve zeytinci kasabasıydı; bugün bile adı zeytinle birlikte anılır. Resmî adı bir dönem Zeytinbağı yapılsa da halk onu hep Tirilye diye anmayı sürdürdü; iki adın da aynı ağaca çıkması, doğrusu, tesadüf olmasa gerek. Kasabanın ortasında, bir zamanlar kilise olan Fatih Camii’nin taşları, burada yaşayan halkların birbiri ardına geçtiği asırları sessizce sayar… Zeytin ağacının sabrı, sanki kasabanın da karakteri olmuş.

Bu kadraj Marmara’nın güney kıyısını, Mudanya’dan Tirilye’ye uzanan zeytinlik yamaçlarla birlikte gümüşe taşıyor. Bir yanda savaşı bitiren bir imza, öbür yanda asırlardır aynı dalları taşıyan zeytinler; biri barışın, öteki sabrın simgesi… Bu kıyıda ikisi de aynı toprağa kök salmış.