Xanthos & Letoon Yüzüğü

Herodot, Pers komutanı Harpagos’un ordusu Ksanthos ovasına girdiğinde Ksanthosluların ne yaptığını anlatır: az sayıda oldukları hâlde çıkıp savaştılar; yenilip şehre çekildiklerinde kadınlarını, çocuklarını, hizmetkârlarını ve mallarını akropolde topladılar, sonra hepsini ateşe verdiler; kendileri de yeniden savaşa çıkıp son adama kadar çarpıştılar… Peki bir şehir, teslim olmak yerine neden kendi sonunu seçer?

Bu soru, Ksanthos’un hikâyesinde bir kez daha sorulacaktı. Aradan yaklaşık beş yüz yıl geçtikten sonra, Roma iç savaşları sırasında Brutus’un ordusu şehri kuşattığında Ksanthoslular yine aynı yolu seçti. Likya’nın en büyük şehri iki kez kendi elleriyle yandı ve iki kez yeniden kuruldu… Özgürlüğün bu kadar ağır bir bedelle ödendiği yer pek azdır.

Eşen Çayı’nın öbür yakasındaki Letoon, Likya Birliği’nin kutsal alanıydı; tanrıça Leto ve ikizleri Apollon ile Artemis’e adanmıştı. Ovidius’un ‘Dönüşümler’inde anlattığına göre Leto, çocuklarıyla birlikte susuz ve yorgun bu topraklara geldiğinde bir gölden su içmek istemiş; oradaki köylüler onu engelleyince tanrıça onları kurbağaya çevirmişti. Letoon’un sulak alanlarında bugün hâlâ kurbağaların vıraklaması duyulur; efsaneyi doğrulamak için bundan iyi bir kanıt olamazdı herhalde…

Letoon’da bulunan üç dilli bir yazıt, Likya dilinin çözülmesinde anahtar oldu; Ksanthos’un Nereidler Anıtı’nın kabartmaları ise bugün Londra’da, bir müzenin salonunda sergilenir. Yani bu toprakların sesi, bir kısmı yerinden sökülmüş olsa da hâlâ duyuluyor.

Bu kadraj; Ksanthos’un üzerinde durduğu tepeyi, Eşen Çayı’nın iki yakasını ve Letoon’un yaslandığı sırtları gümüşe taşıyor. Teslim olmamayı seçen bir şehrin toprağı, şimdi bir avuç gümüşte…