Safranbolu Yüzüğü

Bir şehrin adı bir çiçekten gelir mi? Safranbolu’da gelir. Mor taç yapraklarının ortasındaki kızıl tellerinden dünyanın en kıymetli baharatlarından biri elde edilen safran, bir zamanlar bu kasabanın çevresinde yetiştirilirdi. Adın ikinci yarısı ise tanıdık: tıpkı Bolu’daki gibi, eski “polis”, yani şehir sözcüğünden… Safran şehri, yani…

Ama Safranbolu’yu dünyaya tanıtan şey safranı değil, evleri oldu. İki derenin arasına sıkışmış çarşı bölgesinde yüzlerce Osmanlı konağı, taş zeminler üzerinde yükselen ahşap katlarıyla, cumbalarıyla, kiremit çatılarıyla asırlardır ayakta durur. Söylenene göre bu evler öyle bir düzenle yapılmıştır ki hiçbiri ötekinin manzarasını, güneşini kapatmaz… Komşuluk, burada mimarinin kendisidir.

Kasaba bir kervan yolunun üstündeydi. Tüccarlar, yolcular, deveciler burada konaklar; çarşının ortasındaki büyük Cinci Hanı bu kalabalığın evi olurdu. 17. yüzyıldan kalma han bugün hâlâ yolcularını ağırlıyor; yalnızca deve kervanları yerine başka türlü yolcular geliyor… Çarşının dar sokaklarında bugün hâlâ bakırcıların, demircilerin çekiç sesleri duyulur; safranlı zerdenin, lokumun kokusu dükkânlardan sokağa taşar. Konakların içinde ise duvara gömülü dolaplar, yüklükler, sedirler… Evler, içlerinde yaşanacak hayatın en küçük ayrıntısı düşünülerek kurulmuştur; her oda, kendi başına küçük bir ev gibidir.

Ve 1994’te Safranbolu, tek tek yapılarıyla değil sokak dokusunun bütünüyle UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girdi. Bir kasabanın bütünüyle korunmaya değer görülmesi, aslında bir yaşam biçiminin korunmaya değer görülmesidir: komşunun güneşine saygı gösteren, misafirini handa ağırlayan, zamanın akışına sabırla direnen bir yaşamın…

İki derenin oyduğu vadiler ve kasabanın yaslandığı yamaçlar şimdi gümüşün üzerinde yükseliyor. Safran belki artık eskisi kadar yetişmiyor; ama kasaba, adının hakkını hâlâ veriyor…