Kars Kalesi Yüzüğü

“Karın sessizliği, diye düşünüyordu otobüste şoförün hemen arkasında oturan adam.” Orhan Pamuk ‘Kar’ romanına bu cümleyle başlar ve kahramanı Ka’yı karlar altındaki bir şehre, Kars’a getirir. Kar, Ka, Kars… Bir yazarın sözcüklerle oynarken bile bir şehrin ruhunu bu kadar yakından yakalayabilmesi şaşırtıcı değil mi? Belki de değil; çünkü Kars, kendini anlatmak için zaten tek bir sözcüğe ihtiyaç duyar: kar.

Şehrin tepesinde, Kars Çayı’nın kıyısındaki kayalıkta kale durur. Saltuklular zamanında yükseldiği, Timur’un ordularınca yıkıldığı, 16. yüzyılda Osmanlılar tarafından yeniden inşa edildiği anlatılır. Kalenin eteğinde Taş Köprü, onun yanında 10. yüzyıldan kalma Havariler Kilisesi, yani bugünkü Kümbet Camii… Kars’ta tarih, bir kitabın sayfaları gibi üst üste değil, bir çarşının dükkânları gibi yan yana dizilmiştir.

Sonra 1877–78 savaşı geldi ve şehir kırk yıl boyunca Rus idaresinde kaldı. Bu yılların mirası bugün Kars’ın caddelerinde hâlâ görülebilir: kalın taş duvarlı, yüksek pencereli, Baltık şehirlerini andıran binalar… Bir Doğu Anadolu şehrinde yürürken kendinizi bir an Riga’da sanabilirsiniz; ta ki bir kahvehanenin kapısından çay, bir dükkândan Kars kaşarının kokusu gelene kadar…

Kışları uzundur Kars’ın; kar yağdığında şehir gerçekten de romanın anlattığı o sessizliğe bürünür. Kale, köprü, taş evler beyaz bir örtünün altında aynı nefesi tutar… Kadraj, Kars Çayı’nın kıvrımını, kalenin yükseldiği kayalığı ve şehri çevreleyen platoyu alıyor. Gümüşün üzerinde de o sessizlik korunuyor; tıpkı romanın ilk cümlesindeki gibi: karın sessizliği…