Boğaziçi Yüzüğü

Bir inek, bir denizin adını koyabilir mi? Kulağa pek de akla yatkın gelmese gerek; fakat Boğaziçi’nin hikâyesi tam da böyle başlar. Yunan mitolojisine göre Zeus, gönlünü kaptırdığı Io’yu kıskanç Hera’nın gözünden saklamak için bir düveye çevirir. Hera’nın gönderdiği at sineği peşini bırakmayınca zavallı Io diyar diyar kaçar ve nihayet Asya ile Avrupa arasındaki bu dar suyu yüzerek geçer. İşte o günden sonra bu suya “inek geçidi” anlamına gelen Bosporos dendi…

Aslına bakarsak Boğaz, bir nehir gibi görünse de bir nehir değildir; iki denizin birbirine yaslandığı, otuz kilometreyi biraz aşan bir su yoludur. Üstte Karadeniz’in daha hafif ve daha az tuzlu suyu Marmara’ya doğru akarken, derinlerde Akdeniz’in tuzlu ve ağır suyu sessizce tam ters yöne, Karadeniz’e doğru ilerler. Yani Boğaz’ın yüzeyi bir şey söyler, derinliği bambaşka bir şey… Tıpkı bu şehrin kendisi gibi.

Asırlar boyunca bu suyun kıyılarına hisarlar, saraylar, yalılar dizildi; Argonotlar’dan Bizans kadırgalarına, Cenevizli tüccarlardan Osmanlı kalyonlarına kadar sayısız gemi bu kıvrımlardan geçti. Kimi fetih için geldi, kimi ticaret için, kimi de yalnızca baharda yamaçları saran erguvanları görebilmek için… Boğaz ise hepsini aynı sükûnetle karşıladı ve hepsini aynı akıntıyla uğurladı.

Şimdi gelin, Boğaz’ı bir de kuşların gözüyle dinleyelim: iki yakanın yeşil sırtları, aralarında kıvrıla kıvrıla akan su, koylar, burunlar ve tepeler… Bu kadraj, iki kıtayı birbirinden ayıran ve bir o kadar da birbirine bağlayan bu su yolunu, yamaçlarıyla birlikte gümüşe taşıyor. Ne de olsa bir zamanlar bir düvenin yüzerek geçtiği bu dar su, şimdi bir avuç içine sığıyor…