Troya Yüzüğü

“Öfkesini söyle bize tanrıça, Peleusoğlu Akhilleus’un…” diye başlar Homeros’un ‘İlyada’sı. Batı edebiyatının belki de ilk cümlesi bir öfkenin hikâyesini anlatır; ve o öfkenin yaşandığı yer, Çanakkale’nin güneyinde, Kara Menderes ovasına bakan alçak bir tepedir: Hisarlık… Peki bir öfke, üç bin yıl boyunca nasıl yaşar?

Asırlar boyunca Troya’nın yalnızca bir efsane olduğu düşünüldü. Ta ki 1870’lerde Heinrich Schliemann adında, İlyada’ya çocukluğundan beri tutkun bir tüccar, Homeros’un dizelerini bir harita gibi okuyup Hisarlık’ta kazmaya başlayana kadar… Schliemann aradığını bulduğuna inanıyordu; bulduğu hazineye “Priamos’un Hazinesi” adını verdi ve onu gizlice yurt dışına kaçırdı. Sonradan anlaşıldı ki o hazine Priamos’tan çok daha eski bir çağa aitti; Schliemann’ın coşkusu, anlaşılan, bilgisinden biraz daha hızlı koşmuştu. Troya’dan çıkan eserlerin bir kısmı ise yıllar sonra, uzun yolculukların ardından yeniden bu topraklara döndü.

Bugün biliyoruz ki Hisarlık, üst üste kurulmuş dokuz katmanlı bir şehrin kalıntılarını saklar; her yıkılışın üzerine yeni bir şehir, her yangının külleri üzerine yeni bir sur… Homeros’un Troya’sının bu katmanlardan hangisi olduğu tartışması hâlâ sürer. Ama tahta atın, Hektor’un, Helena’nın hikâyesi bu tepenin toprağına öylesine karışmıştır ki efsaneyi tarihten ayırmak artık mümkün değildir. 1998’de Dünya Mirası listesine giren Troya, gelin görün ki hâlâ sırrını tam olarak açmış değil…

Hisarlık Tepesi ve önünde uzanan Kara Menderes ovası, antik Skamandros’un kıvrımlarıyla birlikte şimdi gümüşün üzerinde yükseliyor. Tanrıça, Akhilleus’un öfkesini üç bin yıldır anlatıyor; o öfkenin toprağı ise bir avuç gümüşte, sükûnetle dinleniyor; Kara Menderes de hâlâ aynı ovadan, aynı sabırla denize akıyor…