Bergama Akropolü Yüzüğü

“Kitapların da kendi kaderleri vardır” der Latin şair Terentianus Maurus. Peki bir kütüphanenin kaderi nasıl yazılır? Bergama’nın dik akropol tepesine çıktığınızda bu sorunun cevabını, rüzgârın yıkık sütunlar arasında dolaşan fısıltısında duyabilirsiniz…

Helenistik çağda Pergamon kralları, raflarında yüz binlerce ruloyu toplayan bir kütüphane kurmuştu; öyle ki İskenderiye bile bu komşusunu kıskanır olmuştu. Anlatılana göre Mısır, rakibini zor durumda bırakmak için papirüs satışını yasaklayınca Bergamalılar yazı yazmak için hayvan derisini inceltip işlemeye başladılar. Böylece bugün hâlâ adını andığımız parşömen, yani “Pergamon’dan gelen”, doğmuş oldu… Bir yasağın bir icada dönüşmesi tarihte ilk kez olmuyordu şüphesiz; ama bu kadar zarif olanı pek azdır.

Kütüphanenin kaderi ise hüzünlüydü. Rivayete göre Marcus Antonius bu ruloları sevgilisi Kleopatra’ya armağan etmiş, onlar da İskenderiye’nin raflarına göç etmişti. Tepenin en görkemli eseri Zeus Sunağı’nın kaderi de pek farklı olmadı: 19. yüzyılın kazıları sırasında parça parça sökülüp Berlin’e götürüldü. Geriye yamaca oyulmuş, antik dünyanın en dik tiyatrosu ve rüzgârda eskiyen mermer sütunlar kaldı… O tiyatronun basamaklarından aşağı bakanlar ovayı bir sahne gibi ayaklarının altında görür; oyun hangisi olursa olsun, asıl dekor hep manzaranın kendisiydi.

Ama Bergama yalnızca kitapların değil, şifanın da şehriydi. Antik dünyanın en ünlü hekimlerinden Galenos bu şehirde doğmuş; Asklepion’un gölgeli yollarında hastalar suyun sesiyle, uykuyla ve rüyalarla iyileştirilmeye çalışılmıştı.

Pergamon’un dik akropol tepesi ve altında uzanan Bakırçay ovası, şimdi gümüşün üzerinde. Kitapların kaderi gibi taşların kaderi de kimi zaman uzaklara savrulur; ama tepenin kendisi hep yerinde kalır…