Keban Barajı Yüzüğü

Bir ırmak akmayı bırakırsa hâlâ ırmak mıdır? Yoksa durduğu an adını, huyunu, sesini değiştirip bambaşka bir şeye mi dönüşür? Keban’da Fırat’ın başına gelen tam da budur; nehir burada yavaşlar, genişler, dağların arasına yayılır ve bir göle dönüşür…

Fırat’ın iki büyük kolu, kuzeyden gelen Karasu ile doğudan gelen Murat, Keban Barajı’nın gölünde birbirine kavuşur; nehir bu buluşmadan sonra artık Fırat adını taşır. 1974’te tamamlanan baraj, Fırat üzerindeki ilk büyük barajdı; gölü, dağların arasında parmaklar gibi kollara ayrılarak kilometrelerce uzanır. Yukarıdan bakıldığında dağların arasına dökülmüş, kıvrımlı dallar salmış mavi bir ağaca benzer.

Bu göl pek çok şeyi de sularının altına aldı. Köyler yer değiştirdi, eski yollar kayboldu; sular yükselmeden önce vadideki kadim höyüklerde yapılan kurtarma kazıları, binlerce yıllık hayatların izlerini son anda kayda geçirdi. Bir yanda ülkenin ışığını yakan dev bir enerji kaynağı, öbür yanda sulara gömülen hatıralar… Keban, ilerlemenin bedelini de bize sessizce hatırlatır.

Keban’ın bir başka yüzü daha vardır: gümüş. Osmanlı döneminde Keban Madeni diye anılan yöre, gümüş ve kurşun ocaklarıyla bilinirdi; dağlarından çıkarılan maden asırlarca bu toprağın en kıymetli hazinelerinden biri oldu. Bugün o ocakların hikâyesi pek hatırlanmasa da, eski ad bu zenginliğin izini hâlâ taşır. Bu toprakların gümüşle hikâyesi, anlaşılan o ki bugüne değil, çok daha eskiye uzanır.

Bu kadraj, dağların arasında kollara ayrılan gölü, kıvrılan kıyıları ve suya inen sırtları gümüşe taşıyor. Bir zamanlar dağlarından gümüş çıkarılan Keban şimdi kendisi gümüşe dönüşüyor; ırmak mı, göl mü, orasını artık gümüşe bakanlar karar versin…