Atatürk Barajı & Kahta Yüzüğü

Ay’a yolculuğu anlatan ilk hikâyelerden birini yazan adamın doğduğu şehir, bugün bir gölün dibinde uyuyor… İkinci yüzyılda yaşamış hicivci Lukianos, ‘Gerçek Bir Hikâye’ olarak bilinen eserinde, bir kasırgayla göğe savrulup Ay’a varan yolcuları anlatır; kendisi ise Fırat kıyısındaki Samosata’da, bugünkü Samsat’ta doğmuştur. Peki bir şehir nasıl olur da bir gölün altında kalır?

Samosata, bir zamanlar Kommagene Krallığı’nın başkentiydi. Fırat’ın kıyısında, önemli bir geçidin başında kurulan bu şehir, asırlar boyunca krallara, lejyonlara, tüccarlara ev sahipliği yaptı. Ta ki 1992’de tamamlanan Atatürk Barajı’nın suları yükselene kadar… Fırat, Adıyaman ile Şanlıurfa arasında dev bir göle dönüştü; eski Samsat’ın höyüğü de sulara gömüldü, yeni Samsat gölün kıyısında yeniden kuruldu.

Göl bugün Adıyaman’ın manzarasını baştan sona değiştirmiş durumda. Bir zamanlar dağların arasından akan nehir, şimdi kıyıları kilometrelerce uzanan, koyları ve adacıkları olan bir iç denize benziyor. Kahta bu gölün kıyısında kurulu; Nemrut’a çıkan yolculuklar da çoğu zaman buradan başlar, feribotlar ise gölün iki yakası arasında gidip gelir. Gün batımında göl, kıyıdaki tepelerin gölgesini sularına çeker ve bir süreliğine gerçekten bir deniz kadar geniş görünür.

Aslına bakarsak Atatürk Barajı iki şeyi birden hatırlatır: suyun bereketini ve suyun unutturduklarını. Bir yanda bozkırı yeşile boyayan tarlalar, öbür yanda dalgaların altında uyuyan kadim bir başkent… Lukianos yaşasaydı, bu hikâyeyi herhalde en az Ay yolculuğu kadar tuhaf bulurdu.

Bu kadraj, Fırat’ın dev gölünü, girintili çıkıntılı kıyılarını ve Kahta’nın yaslandığı sırtları gümüşün üzerinde yükseltiyor. Bir şehir gölün altında uyuyabilir; ama hikâyesi, Lukianos’un yolcuları gibi, bir gün mutlaka yeniden yüzeye çıkar…