Nemrut Dağı Yüzüğü

Percy Bysshe Shelley, ‘Ozymandias’ isimli şiirinde çölün ortasında gövdesinden kopmuş, yüzü kuma gömülü bir heykel başı anlatır. Kaidesinde de şu sözler yazmaktadır: “Adım Ozymandias, kralların kralı; / Eserlerime bakın ey kudretliler, ve umudunuzu yitirin!” Etrafında ise hiçbir şey kalmamıştır… Peki Shelley bu şiiri yazarken Nemrut Dağı’nı biliyor muydu? Hayır; şiir 1817’de yazıldığında Batı dünyası Nemrut’tan henüz habersizdi. Zirvedeki heykelleri 1881’de, yol güzergâhı inceleyen Alman mühendis Karl Sester görecekti. Fakat şiiri okuyunca, Shelley’nin 2.100 metrenin üstündeki o zirvede durduğuna yemin edebilirsiniz.

MÖ 1. yüzyılda Kommagene Kralı I. Antiokhos, kendini tanrılarla bir tutacak kadar iddialı bir hükümdardı. Adının yanına “Theos”, yani tanrı sıfatını eklemekten çekinmemiş; dağın zirvesine yumruk büyüklüğündeki taşlardan devasa bir tümülüs yığdırmış, iki yanındaki teraslara da Zeus’la, Apollon’la, Herakles’le yan yana oturan kendi heykelini diktirmişti. Yazıtlarında bedeninin, gökyüzüne en yakın bu yerde, tanrıların yanında sonsuza dek dinlenmesini istediğini anlatır.

Fakat zaman tanrılara bile acımadı. Depremler ve asırlar heykellerin başlarını gövdelerinden kopardı. O başlar bugün, tıpkı Shelley’nin çöldeki kralı gibi, toprağın üzerinde yan yana dizilmiş bekler; doğu terasındakiler her sabah güneşin doğuşunu, batı terasındakiler her akşam batışını izler… İşin en ilginç yanı ise Antiokhos’un mezar odasının bunca araştırmaya rağmen hâlâ bulunamamış olması. Kral, dilediği gibi gökyüzüne yakın ve kimsenin dokunamadığı bir uykuda…

“Etrafında hiçbir şey kalmamıştı” demişti Shelley; oysa Nemrut’ta geriye dağın kendisi kaldı. Bu kadraj tümülüsü Toroslar’ın kıvrımlarıyla birlikte gümüşe taşıyor. Ne de olsa tarihin en uzun tanığı taştır; içinde sakladığı şarkıları gözleriyle duymak isteyenlere gösterir…