Sapanca Gölü Yüzüğü

Yaklaşık bin dokuz yüz yıl önce, Bitinya valisi Genç Plinius, İmparator Traianus’a bir mektup yazdı. Mektupta Nikomedia yakınlarındaki büyük gölün bir kanalla denize bağlanmasını, böylece mermerin, kerestenin, tarlaların ürününün gemilerle kolayca taşınabileceğini anlatıyordu… İmparatorun cevabı ise temkinliydi: Göl denize bağlanırsa, ya suları akıp giderse? Bahsi geçen göl, bugün Sapanca Gölü dediğimiz bu sakin sudur. Plinius’un mektupları bugün hâlâ okunur; bir Roma valisinin bir imparatora göl, kanal, maliyet ve işçi hesabı anlatan satırları, iki bin yıl sonra bile şaşırtıcı derecede tanıdık gelir. Sanki yazışmaların dili değişse de özü hiç değişmemiştir…

Kanal o gün açılmadı. Ama fikir öylesine cazipti ki asırlar boyunca defalarca yeniden masaya geldi; Osmanlı döneminde de birkaç kez hesapları yapıldı, planları çizildi… Ve her seferinde göl, dağların arasındaki yatağında sessizce durmaya devam etti. Anlaşılan o ki Sapanca, denize kavuşmak gibi bir derdi olmayan, kendi hâlinde bir göl.

Doğrusu, ona hak vermemek elde değil. Dağların arasına sıkışmış bu tatlı su, çevresindeki şehirlere asırlardır can suyu olmuş; kıyısındaki ağaçlar, sabah sisleri, suya eğilen söğütler… Gelin, bir sabah kıyısında durup o sisin içinde dinleyelim; ne bir dalga sesi, ne bir gemi düdüğü, yalnızca uzaklardan gelen bir kürek sesi ve sazlıklarda kıpırdayan bir kuş… Plinius bu sessizliği görseydi, belki mektubunu hiç yazmazdı.

Bu kadraj gölü, Kartepe ile Samanlı Dağları’nın yamaçları arasındaki yatağıyla birlikte gümüşe işliyor. Plinius’un kanalı hiç açılmadı; ama göl, sonunda denize değil, gümüşe kavuştu… Traianus, sanırım buna itiraz etmezdi; ne de olsa gümüş, ne suyunu kaybettirir ne de kıyısını bozar.