Tophane & Bursa Yüzüğü

“Bursa’da bir eski cami avlusu, / Küçük şadırvanda şakırdayan su…” diye başlar Ahmet Hamdi Tanpınar ‘Bursa’da Zaman’ isimli şiirine. Peki bir şehirde zaman gerçekten başka türlü akabilir mi? Tophane sırtından ovaya doğru baktığınızda bu sorunun cevabını suyun sesinde, kubbelerin sessizliğinde duyabilirsiniz; çünkü Bursa, bir devletin ilk adımlarını attığı, ilk kez “başkent” diye anıldığı şehirdir…

6 Nisan 1326’da Orhan Bey, yıllarca süren bir kuşatmanın ardından şehri teslim aldı. Rivayete göre babası Osman Gazi, oğluna kendisini Bursa’da, gümüşlü kubbenin altına gömmesini vasiyet etmişti. Orhan Bey de vasiyeti yerine getirdi; babasının naaşını Tophane’deki eski bir Bizans şapelinin, halkın “Gümüşlü Kümbet” dediği yapının altına defnetti… Bugün Osman ve Orhan Gazi türbeleri yan yana, şehrin üzerinde nöbet tutar gibi durur; gerçi 1855 depreminin ardından yeniden yapıldıkları için o eski kümbetin gümüşünü artık ancak hayal edebiliyoruz.

Sonra şehir büyüdü; Ulu Cami’nin yirmi kubbesi, Yeşil’in çinileri, ipek kokulu hanların avluları, Koza Han’ın şadırvanı… İpek böceğinin kozasından çekilen iplik bu hanlarda kumaşa dönüşür, oradan dünyanın dört bir yanına yol alırdı. Osmanlı Bursa’yı öylesine sevmişti ki başkent Edirne’ye taşındıktan sonra bile sultanlar bu şehre gömülmeye devam etti. Tanpınar’ın sezdiği gibi burada zaman, sanki suyun hızıyla değil, şadırvandan damlayan her damlanın sabrıyla akar…

Bu kadraj Tophane sırtından ovaya dökülen eski şehri ve onun yaslandığı yamaçları gümüşe işliyor. Belki de bir zamanlar bir kümbetin kubbesini örten o gümüş, asırlar sonra şehrin kendisini örtmek için geri döndü… Bursa’da zaman, ne de olsa, başka türlü akar.