Bitlis Kalesi Yüzüğü

“Bitlis’te beş minare, beri gel beri gel…” Türkünün bu ilk dizesi, bir şehri anlatmak için ne kadar az söz gerektiğini gösterir: beş minare ve bir çağrı… Peki bir şehir kendini neden bu kadar sade bir sesle anlatmayı seçer? Belki de dar bir vadiye sıkışmış, taşa gömülmüş bir şehirde kalabalık sözlere yer olmadığı içindir.

Bitlis, derelerin buluştuğu derin bir vadinin içine kurulmuştur. Evler yamaçlara tırmanır, taş sokaklar birbirinin üstünden aşar, şehrin ortasında da dev bir kayalığın üstünde kale yükselir. Rivayete göre şehir adını Büyük İskender’in komutanlarından Badlis’ten alır; kaleyi de onun yaptırdığı anlatılır. Doğru mu değil mi bilinmez; ama bir şehrin kuruluşunu İskender’e bağlamak, Anadolu’da pek de nadir görülen bir iddia değildir… Kışın vadiye düşen kar taş evlerin damlarında kat kat birikir; Bitlis’in kışı, bu sert bölgede bile ayrıca anılacak kadar uzundur.

Bitlis aynı zamanda bir kitabın şehridir. Bitlis Beyi Şeref Han, 1597’de yazdığı Şerefname ile bölgenin tarihini kayda geçirdi; yarım asrı aşkın bir süre sonra buraya uğrayan Evliya Çelebi ise şehri, beyini, bahçelerini, kışını uzun uzun anlatacaktı. Kitaplar yazıldı, beyler geldi geçti; ama vadideki taş evler, kalın duvarlarıyla uzun kışlara hep aynı sabırla direndi.

Bu kadraj, dar vadiyi, kalenin oturduğu kayalığı ve şehri kuşatan yamaçları gümüşe taşıyor. Gümüşün üzerinde minareler değil, onların yükseldiği vadinin kıvrımları duruyor. Ama türkü zaten söylemişti: beri gel… Gümüş de bu çağrıyı sessizce tekrarlıyor.