Nemrut Krater Gölü Yüzüğü

Türkiye’de iki Nemrut vardır. Biri Adıyaman’da, tanrılarla yan yana oturmak isteyen bir kralın dağıdır; öteki ise Tatvan’ın üstünde, bir zamanlar göğe ateş fışkırtan dev bir volkan… Adları aynıdır ama hikâyeleri bambaşka; peki hangisi insanı daha çok şaşırtır?

Bitlis’teki Nemrut’un tepesine çıktığınızda bir zirveye değil, bir çukura bakarsınız. Yedi sekiz kilometre genişliğindeki bu kaldera, Türkiye’nin en büyük, dünyanın da sayılı volkanik çanaklarından biridir. İçinde iki göl saklıdır: biri geniş, derin ve buz gibi soğuk; öteki küçük ve ılık, dibinden hâlâ sıcak sular kaynayan… Aynı çukurun içinde soğuk ile sıcağın yan yana durması, dağın henüz tam olarak uyumadığını anlatır.

Nemrut’un tarihi bütün bölgenin kaderini değiştirmiştir. Binlerce yıl önce akıttığı lavların Van Gölü’nün batıya açılan yolunu kapattığı düşünülür; göl o günden beri denize ulaşamayan, sodalı bir göl olarak kaldı. Dahası, Nemrut’un obsidiyeni, yani siyah volkan camı, çok eski çağlarda Mezopotamya’nın uzak köylerine kadar taşınmış, keskin aletlere dönüşmüştü. Bir dağın hem bir gölün karakterini hem de uzak diyarların zanaatlarını biçimlendirmesi… Şüphesiz pek az dağa nasip olacak bir kader bu.

Rivayete göre dağ adını, İbrahim peygamberi ateşe attıran zalim hükümdar Nemrut’tan alır; hükümdarın burada bir sarayı olduğu, dağın ise Tanrı’nın gazabıyla çöktüğü anlatılır. Efsaneyle jeolojinin bu kadar benzer bir hikâye anlatması, insanı biraz ürpertmiyor değil…

Kadraj kalderanın tamamını, iki gölü ve çanağı kuşatan sırtları alıyor. Gümüşün üzerinde, bir dağın içine gömülmüş koca bir dünya duruyor; soğuğuyla, sıcağıyla ve efsanesiyle…