Sardes Yüzüğü

Herodot’un anlattığına göre, dünyanın en zengin hükümdarı sayılan Lidya Kralı Kroisos, bir gün Atinalı bilge Solon’u sarayında ağırlar ve ona hazinelerini gezdirdikten sonra sorar: Dünyanın en mutlu insanı kimdir? Kroisos kendi adını duymayı beklerken Solon ona sade bir cevap verir; bir insanın ömrünü nasıl tamamladığı görülmeden ona mutlu denemez… Peki bu sözler, altınla dolu bir sarayda ne kadar ciddiye alınmış olabilir?

Sardes, işte bu Kroisos’un başkentiydi. Bozdağ’dan inen Paktolos Çayı altın taşırdı; efsaneye göre dokunduğu her şeyi altına çeviren Midas, bu laneti ancak Paktolos’un sularında yıkanarak üzerinden atabilmiş, ırmak da o günden sonra altın akıtmaya başlamıştı. Lidyalılar bu altını gümüşle karışık hâliyle damgalayıp tarihin ilk sikkelerini bastılar… Yani bugün cebimizdeki her bozukluğun, dolaylı yoldan bu çayın kıyısına bir borcu var.

Fakat Solon’un sözleri yerini buldu. Delfi kâhinine danışan Kroisos, Halys’i, yani bugünkü Kızılırmak’ı geçerse büyük bir imparatorluğun yıkılacağı cevabını almış ve bunu kendi lehine yorumlamıştı. Halys’i geçti; yıkılan imparatorluk kendi imparatorluğu oldu… Herodot’a göre Pers kralı Kyros onu yakılmak üzere odun yığınının üzerine çıkardığında, Kroisos’un dilinden dökülen tek bir ad vardı: Solon.

Bugün Sardes’te Artemis Tapınağı’nın dev sütunları, Roma dönemine ait hamam ve gimnazyon ile akropolün aşınmış kayalıkları, bu hikâyenin sessiz tanıkları olarak ayakta. Bozdağ’ın eteğinde, altın taşıyan çayın kıyısında, zenginliğin de bir gün toprağa döndüğünü hatırlatırlar…

Bu kadraj; akropolün sarp tepesini, Paktolos’un aktığı vadiyi ve Bozdağ’ın eteklerini gümüşe işliyor. Altın değil belki; ama Solon’un bilgeliğine daha yakışır bir maden…