Rumkale Yüzüğü

Bir kaleyi kim kurar, kim yıkar, kim hatırlar? Fırat ile Merzimen Çayı’nın kavuştuğu o sarp burna baktığımızda bu soruların cevabını tek tek aramak yerine, gelin önce suyun sesini dinleyelim… Çünkü Rumkale’nin hikâyesini en iyi, dibinde asırlardır akan o iki su bilir.

Kalenin adı, Arapçada “Rumların kalesi” anlamına gelen Kal‘at’ür-Rum’dan gelir. Kayalık burnun doğal savunmasına güvenen bu yapı Orta Çağ’da Ermeni Katolikosluğu’nun merkezi oldu. 12. yüzyılın şair ve din adamı Nerses Şnorhali burada yaşamış; Urfa’nın düşüşü üzerine yazdığı uzun ağıtla da adını tarihe bırakmıştı. Rivayete göre çok daha önceleri, havarilerden Yuhanna da bu kayalıklara sığınmış ve kutsal metinleri burada çoğaltmıştı… Hangisi tarih, hangisi efsane; kayalıklar bu konuda pek konuşkan değildir.

Kale öylesine sarp bir kayalığa oturur ki onu kuşatanlar çoğu zaman surlardan önce uçurumla savaşmak zorunda kaldı. 1292’de Memlükler uzun bir kuşatmanın ardından kaleyi aldı ve Rumkale bir sınır karakoluna dönüştü. Sonraki asırlarda ise yavaş yavaş sessizliğe gömüldü; kayalara oyulmuş odalar, sarnıçlar ve yıkık duvarlar yüzyıllar boyunca yalnızca kartalların ziyaretine açık kaldı…

Ve sonra su yükseldi. 2000 yılında Birecik Barajı’nın gölü dolunca kalenin eteğindeki vadiler suya gömüldü; artık Rumkale’ye tekneyle gidiliyor. Kayalıklara çarpan küçük dalgalar, eskiden aşağıda akan nehrin şimdi kalenin kapısını çaldığını söylüyor sanki. Asırlarca düşmanını dağdan bekleyen bir kale için sudan gelen misafir, alışıldık bir şey sayılmaz…

Bu kadraj, iki suyun kavuştuğu burnu ve kaleyi taşıyan kayalıkları gümüşe taşıyor. Kimin kurduğunu, kimin yıktığını unutsak bile Fırat ile Merzimen’in fısıltısı hep hatırlayacak…