Gaziantep Kalesi Yüzüğü

Bir şehrin ruhu en çok nerede saklıdır sizce; surlarında mı, çarşılarında mı, yoksa sofrasında mı? Gaziantep’e bu soruyu sorduğumuzda alacağımız cevap şüphesiz üçü birden olacaktır; ama önce sofrayı göstereceğini tahmin etmek hiç de zor olmasa gerek… Baklavanın şerbetinden fıstığın yeşiline, bakırcılar çarşısından yükselen çekiç seslerine kadar bu şehir kendini önce damakta, sonra kulakta, en son da gözde anlatır.

Hikâyenin merkezinde ise şehrin tam ortasında yükselen o höyük var. Gaziantep Kalesi, binlerce yıllık yerleşimin üst üste birikmesiyle oluşmuş bu tepenin üzerine kurulmuştur; yani kale aslında bir tepenin değil, şehrin kendi geçmişinin üstünde durur. Roma’dan Bizans’a, Selçuklu’dan Memlük’e, oradan Osmanlı’ya… Her gelen surlarına bir taş eklemiş, her giden ardında bir iz bırakmıştı.

Fakat bu kalenin asıl destanı yakın tarihte yazıldı. Kuşatmadan hemen önce Kilis yolunda, köprü başında düşmanın önüne dikilen Şahin Bey’in hikâyesi bugün hâlâ dilden dile anlatılır. Nisan 1920’de başlayan kuşatma tam on ay sürdü; şehir sokak sokak, ev ev direndi. Açlığın kapıya dayandığı günlerin sonunda Antep Şubat 1921’de teslim oldu, ama direnişi öyle bir iz bırakmıştı ki şehrin adına “Gazi” sıfatı eklendi… Bir teslimin zafere dönüştüğü pek görülmüş şey değildir; burada tarih bu işi bir sıfatla mühürlemişti.

Bugün kalenin eteklerinde hanların avlularında bakır dövülür, bedestenin kubbeleri altında pazarlık sürer, mutfak sokaklarından tereyağı ve fıstık kokusu yükselir. Gelin, bir an durup dinleyelim: çekiçlerin ritmi, şerbetin fısıltısı, kuşatma günlerinin uzak yankısı… Hepsi aynı musikinin notalarıdır.

Höyüğün kabarıklığı ve etrafına yayılan şehrin sırtları şimdi gümüşün üzerinde; tıpkı bir baklava dilimi gibi, kat kat…