Mangal Dağı (Haymana) Yüzüğü

“Dörtnala gelip Uzak Asya’dan / Akdeniz’e bir kısrak başı gibi uzanan / bu memleket bizim.” der Nazım Hikmet ‘Davet’ şiirinde. O kısrak başının tam ortasında, bozkırın kalbinde, bir milletin nefesini tuttuğu günlere tanıklık etmiş bir dağ vardır; adı Mangal’dır ve Haymana platosunun üstünde, rüzgârın başıboş dolaştığı sırtlarıyla yükselir…

1921 yazında Mangal Dağı, Sakarya cephesinin doğu kanadını tutuyordu. Ağustosun son günlerinde bu sırtlarda verilen muharebeler, Sakarya’nın en çetin sayfalarından biri oldu. Dağın adını neden “mangal” olarak aldığını tam olarak bilmiyoruz; fakat o yaz bu sırtların bir mangal gibi kor kor yandığını söylemek herhalde abartı olmaz…

Haymana ise bu çetin yazdan çok önce de bambaşka bir hikâyenin toprağıydı: kaplıcalarının şifası Roma çağından beri bilinirdi. Aynı platoda asırlarca şifa arayanlar da yürüdü, vatanını savunanlar da… Bozkır, ikisini de aynı sessizlikle karşıladı.

Zirvedeki şehitlik, o günlerden geriye kalanların adıdır. Rüzgârın uğuldadığı bu tepede, isimleri taşa yazılmış olanlar kadar adı hiçbir yere yazılmamış olanların da hatırası yaşar. Onlar için bu dağ bir mezar değil, bitmeyen bir nöbet yeridir belki de… Gelin, o nöbetin sessizliğini bir an dinleyelim.

Haymana platosundan yükselen o sırt ve eteklerindeki vadiler, şimdi gümüşün üzerinde yükseliyor. Uzak Asya’dan dörtnala gelen o kısrağın alnında, küçük ama sönmeyen bir kor gibi…