Seddülbahir & Alçıtepe Yüzüğü

“Dur yolcu! Bilmeden gelip bastığın / Bu toprak, bir devrin battığı yerdir.” Necmettin Halil Onan’ın bu dizeleri, Gelibolu Yarımadası’na gelen her ziyaretçiyi sessizce karşılar. Şiirin devamında şair, yolcudan eğilip kulak vermesini ister; çünkü bu sessiz yığın, bir vatan kalbinin attığı yerdir… Gelin, yarımadanın en ucunda, Seddülbahir’de biz de eğilip dinleyelim; dalgaların, rüzgârın ve toprağın ne söylediğini…

Seddülbahir, “denizin seddi” anlamına gelir. Boğazın ağzını korumak için 1659’da, Hatice Turhan Sultan’ın emriyle karşı kıyıdaki Kumkale ile birlikte yaptırılan kale, asırlar boyunca bu suların bekçisi oldu… Boğaza giren her gemi, önce bu iki kalenin arasından geçmek zorundaydı. Yarımadanın ucundaki bu kıyılar, Boğaz’a girmek isteyen her donanmanın ilk karşılaştığı kapıydı; kale de bu kapının eşiğinde asırlarca nöbet tuttu.

25 Nisan 1915 sabahı çıkarma bu koylara yapıldı. Ertuğrul Koyu’nda ve yarımadanın ucundaki kıyılarda başlayan çarpışmalar aylarca sürecek bir siper savaşına dönüştü. O sabah Ertuğrul Koyu’na yanaştırılan River Clyde gemisinden inmeye çalışan askerlerin pek çoğu kıyıya varamadan düştü; kıyıyı savunan küçük birliklerin direnişi, o sabahın kaderini belirledi. Hedef, yarımadanın ortasında yükselen Alçıtepe’ydi; bütün çabalara rağmen o tepeye hiçbir zaman ulaşılamadı… Bugün yarımadanın ucundaki Şehitler Abidesi, adı bilinmeyen on binler için yükselir; dört ayağı üzerinde duran o dev kapı, denize ve göğe aynı anda bakar.

Bu kadraj Gelibolu Yarımadası’nın ucunu; kaleyi taşıyan burnu, Ertuğrul Koyu’nu ve Alçıtepe sırtlarını gümüşe taşıyor. Dur yolcu; bu toprağın her kıvrımı bir hatıradır ve o kıvrımlar şimdi bir avuç gümüşte, saygıyla saklanıyor; eğilip kulak verenlere sessizce anlatmak üzere…