Assos Yüzüğü

“Bütün insanlar doğaları gereği bilmek ister.” Aristoteles’in ‘Metafizik’ isimli eserinin ilk cümlesi budur. Peki bu cümlenin sahibinin bir zamanlar Assos’un volkanik tepesinde, Midilli’ye bakan bir kentte yaşadığını ve burada bir felsefe okulu kurduğunu biliyor muydunuz? Platon’un ölümünün ardından Atina’dan ayrılan Aristoteles, MÖ 4. yüzyılın ortalarında birkaç yılını burada, bölgeyi yöneten Hermias’ın konuğu olarak geçirdi…

Anlatılır ki Aristoteles burada yalnızca felsefeyle değil, çevresindeki doğayla da uğraştı; kıyıdaki canlıları gözlemledi, notlar aldı. Hermias’ın yeğeni ya da evlatlığı olduğu söylenen Pythias ile de burada evlendi… Bir filozofun hem aklını hem de gönlünü aynı kentte bıraktığını düşünmek, Assos’u bizim gözümüzde bir kat daha kıymetli kılıyor. Üstelik buradan ayrıldıktan birkaç yıl sonra Makedonya’ya gidecek ve genç İskender’in hocası olacaktı.

Tepenin zirvesinde ise MÖ 6. yüzyıldan kalma Athena Tapınağı durur; Anadolu’daki ender arkaik Dor tapınaklarından biri… Sütunları yakındaki volkanik kayadan, andezitten yontulmuştur; Ege’nin mermer tapınaklarına alışkın gözlere bu koyu taş ilk bakışta biraz sert gelse de, gün batımında altın rengine bürününce insan fikrini hemen değiştirir. Sütunlarının arasından bakıldığında karşıda Midilli, aşağıda ise Behramkale’nin taş evleri ve denize açılan eski liman görünür. Asırlar sonra Aziz Pavlus da Troas’tan yürüyerek bu limana gelecek ve buradan gemiye binip yoluna devam edecekti. Taş sokaklar Aristoteles’in, Pavlus’un ve sayısız yolcunun ayak seslerini hâlâ saklıyor olsa gerek…

Bu kadraj Athena Tapınağı’nın durduğu volkanik tepeyi ve altındaki Behramkale limanını gümüşe taşıyor. Bilmek isteyen insanın merakı bu tepede bir felsefeye dönüşmüştü; şimdi aynı tepe, bir avuç gümüşte, bakanın merakını beklemeye devam ediyor…