İznik Gölü Yüzüğü

Bir gölün dibinde kilise olur mu? 2014 yılında İznik Gölü’nün kıyısını havadan fotoğraflayanlar, suyun hemen altında bir yapının silüetini fark ettiklerinde muhtemelen önce gözlerine inanmadılar. Ama silüet oradaydı; dördüncü yüzyıla tarihlenen ve bir depremle göle gömüldüğü düşünülen bir bazilika… Göl, sakladığı sırrı asırlar boyunca kimseye söylememişti.

Gerçi İznik sır saklamayı iyi bilir. Antik adıyla Nikaia, 325 yılında İmparator Konstantin’in çağrısıyla toplanan ilk büyük konsile ev sahipliği yaptı; Hristiyan dünyasının asırlarca okuyacağı inanç metninin ilk hâli bu surların içinde yazıldı. İmparator, imparatorluğun dört bir yanından gelecek piskoposlar için devletin posta arabalarını ve atlarını onların emrine vermişti; bir toplantıya katılanların yol masrafını devletin karşılaması, anlaşılan o ki yeni bir icat değil… 787’de şehirde ikinci kez toplanan konsil ise, ikonalar üzerine süren kavgada ikonalara saygıyı yeniden tesis eden kararları aldı. Bir şehir düşünün ki bir dinin kaderi iki kez onun meclislerinde tartışılmış…

2 Mart 1331’de Orhan Bey şehri aldığında, ilk Osmanlı medresesini de aynı yıl burada açtı; kılıçla alınan şehir, kalemle yeniden kuruldu. Sonraki asırlarda İznik fırınlarından çıkan çiniler, İstanbul’un camilerini, sarayların duvarlarını birer bahar bahçesine çevirdi; laleler, karanfiller, sümbüller ve o meşhur mercan kırmızısı… Kılıçla başlayan hikâye, fırçayla devam etti.

Kadrajımız surlarla çevrili şehri, batısında uzanan büyük gölün kıyılarıyla ve onu kuşatan tepelerle birlikte gümüşün üzerinde yükseltiyor. Surların kapıları hâlâ ayakta; Roma’dan kalma kemerlerin altından geçerken insan, iki bin yıllık bir eşiği adımladığını düşünmeden edemez. Göl ise hâlâ sakin, hâlâ ağzı sıkı; kim bilir sularının altında daha hangi sırları, hangi fısıltıları saklıyor…