Van Kalesi Yüzüğü

“Dünyada Van, ahirette iman.” Vanlıların bu sözü, bir şehrin kendine duyduğu güvenin belki de en veciz ifadesidir. Peki dünyada bir şehir, ahiretteki imanla yan yana anılacak kadar ne sunabilir? Bunu anlamak için Van Gölü’nün doğu kıyısında, ovanın ortasından birden yükselen o uzun kayalığa bakmamız yeterli…

Bu kayalık, Urartu Krallığı’nın başkenti Tuşpa’dır. MÖ 9. yüzyılda Kral Sarduri’nin kurduğu kale, bir kilometreyi aşan bir kaya sırtının üstüne yayılır; eteğindeki Sardur Burcu’nun dev taşlarında, Urartuların komşuları Asurlulardan öğrendiği çivi yazısı hâlâ okunur. Kayalığın bir yüzünde ise çok daha sonraki bir hükümdarın izi vardır: Pers Kralı Kserkses’in üç dilde yazdırdığı yazıt.

Yazıtta Kserkses, babası Darius’un bu kayaya bir niş oydurduğunu ama üzerine tek satır yazdırmadığını, işi kendisinin tamamladığını anlatır. Babasının yarım bıraktığı işi bitiren bir oğul… Tarih sayfalarını karıştırdıkça bu hikâyenin ne kadar sık tekrarlandığını görmek insanı biraz gülümsetiyor; babalar kayaya niş oyar, oğullar da üzerine adlarını yazar.

Kalenin eteğindeki eski şehir Birinci Dünya Savaşı yıllarında yıkıldı; bugünkü Van birkaç kilometre ötede yeniden kuruldu. Ama kayalık yerinde kaldı, göl de öyle… Akşamüstü gölün üstünde batan güneşin Tuşpa’nın surlarına düşürdüğü o kızıl ışık, asırlar önce de aynı taşlara düşüyordu.

Tuşpa kayalığı, gölün doğu kıyısı ve şehrin yayıldığı ova şimdi gümüşün üzerinde yan yana. Dünyada Van, ahirette iman; ya gümüşte? Gümüşte de yine Van…