Hoşap Kalesi Yüzüğü

Hoşap… Adını ilk duyduğunuzda kulağa bir şaka gibi gelebilir; oysa sözcük Farsçada “hoş âb”, yani güzel su demektir. Nitekim kalenin eteğinden akan çayın Türkçe adı da tam olarak budur: Güzelsu. Peki güzel bir suyun kıyısına neden bu kadar sert, bu kadar heybetli bir kale kurulur?

Cevap, suyu ve yolu korumaktan geçer. 1643’te Mahmudi Beyi Sarı Süleyman Bey, Van ile Hakkari arasındaki bu geçidi tutan kayalığın üstüne kalesini yükseltti. Surlar ve burçlar kayanın doğal çıkıntılarına öyle ustaca yaslanmıştı ki kalenin nerede bittiği, kayanın nerede başladığı uzaktan pek seçilmez. Taşla kayanın bu kadar iç içe geçmesi, ustaların dağı yenmek yerine onunla anlaşmayı seçtiğini gösterir… Kalenin eteğinden geçen yol asırlar boyunca yolcuların, kervanların yoluydu; kayalığın tepesinden bakan biri gelen gideni çok uzaktan fark ederdi.

Anlatılır ki kaleyi bitiren usta, bey ondan daha güzelini başka bir yerde yapmasın diye ağır bir cezaya çarptırılmış. Aynı hikâyenin Anadolu’nun daha birçok yapısı için anlatıldığını biliyoruz; ama belki de bu, halkın bir yapının güzelliğini anlatmak için bulabildiği en acı övgüdür. Bir eserin eşsizliğini ustasının kaderiyle ölçmek… İnsanlığın güzellik karşısındaki kıskançlığını bundan daha açık anlatan pek az hikâye vardır.

Kadraj, Güzelsu’nun vadisini ve kalenin oturduğu kayalığı çevreleyen sırtları alıyor. Gümüşün üzerinde kale değil, onu taşıyan kaya ve suyun açtığı yol yükseliyor. Ve kalenin eteğinde asırlardır akan o güzel su, şimdi gümüşün kıvrımları arasından akıyor…