Trabzon & Boztepe Yüzüğü

“Devemi al, canım,” dedi teyzem Dot, ayinden dönüp hayvanın sırtından inerken… Rose Macaulay’in ‘The Towers of Trebizond’, yani ‘Trabzon Kuleleri’ romanı bu cümleyle açılır ve okuru, bir devenin sırtında, Karadeniz’in bu kadim şehrine doğru eğlenceli bir yolculuğa çıkarır. Peki bir İngiliz yazarı, yirminci yüzyılın ortasında romanına neden bir Karadeniz şehrinin adını koyar?

Çünkü Trabzon, adı söylendiğinde uzak ve efsanevi bir şeyler çağrıştıran şehirlerdendir; Batı’nın eski masallarında ve şövalye hikâyelerinde bile bu adın yankısı duyulur. Sinoplu kolonicilerin kurduğu bu şehre eskiler Trapezous derdi; “trapeza”, yani masa… İki derin dere yatağının arasında uzanan düz sırtın bir masaya benzemesinden… Ve bu masa, asırlar boyunca nice sofraya ev sahipliği yaptı: 1204’te Komnenos hanedanı burada kendi imparatorluğunu kurdu ve Trabzon, 1461’de Fatih Sultan Mehmed şehri alana dek, Bizans dünyasının son kalelerinden biri olarak yaşadı.

Şehrin üstündeki Boztepe’den bakıldığında bu tarihin bir kısmı bir bakışta görülür: limanın kavisi, eski şehrin sırtları, denize doğru inen çatılar… Batıda, kıyıya yakın bir tepede ise 13. yüzyıldan kalma Ayasofya durur. Kanuni Sultan Süleyman’ın da bu şehirde, babası Yavuz Selim’in Trabzon sancakbeyi olduğu yıllarda dünyaya geldiğini söylemeden geçmeyelim. Şehrin sokaklarında asırların katmanları iç içedir: surların kalıntıları, camiler, eski konaklar ve limandan yükselen gemi düdükleri… Trabzon kendi geçmişini saklamaz; onu her köşede, gündelik hayatın arasına serpiştirir.

Bu kadraj Boztepe’nin yamaçlarını, masaya benzeyen o düz sırtı ve limana inen şehri gümüşe taşıyor. Teyze Dot’un devesiyle yolculuğunun nasıl bittiğini söylemeyelim, romanın tadı kaçmasın; ama bu şehir, uzak yolların sonunda beklemeyi asırlardır iyi bilir…