Sümela Manastırı Yüzüğü

Bir yapıyı neden bir kayanın yüzüne asarsınız? Düz bir yer mi bulunamamıştır, yoksa bulunmak mı istenmemiştir? Sümela’nın hikâyesi, rivayete göre, bu sorunun cevabıyla başlar…

Anlatılana göre 4. yüzyılın sonlarında Atina’dan yola çıkan iki keşiş, Barnabas ve Sophronios, rüyalarında gördükleri bir işaretin peşinden Karadeniz’in dağlarına gelmişti. Aradıkları şey, Aziz Luka’nın yaptığına inanılan bir Meryem ikonasıydı. İkonayı Altındere Vadisi’nin sarp bir kayalığındaki mağarada bulduklarında, manastırı da tam oraya, uçurumun göğsüne kurdular. Adının ise, kara anlamına gelen Rumca bir sözcükten, dağın koyu renginden geldiği söylenir; Sümela, kara dağın Meryem’i…

Asırlar boyunca defalarca yıkılıp yeniden yapıldı manastır. Trabzon İmparatorluğu’nun Komnenos hükümdarları onu korudu; Osmanlı padişahları da ayrıcalıklarına dokunmadı. Kaya kilisesinin duvarlarındaki freskler her yenilemede biraz daha çoğaldı, katman katman birbirinin üstüne işlendi; sanki manastır da tıpkı üzerinde durduğu kaya gibi, zamanın biriktirdiği tabakalardan oluşuyordu… 20. yüzyılın başında keşişler manastırı terk etti; ama kaya, sırtındaki yükü bırakmadı.

Manastıra ulaşmak için bugün de ormanın içinden kıvrılan bir patikayı tırmanmak gerekir. Yol boyunca sis ağaçların arasında dolaşır, derenin sesi aşağıdan yükselir; ve bir dönemeçte, başınızı kaldırdığınızda, kayanın yüzüne yapışmış o duvarlar birden belirir… İlk bakışta insan, onların oraya nasıl taşındığını değil, nasıl olup da hâlâ düşmediğini merak eder.

Bugün vadinin dibinden bakıldığında manastırı ilk anda fark etmek bile zordur; ormanın yeşiliyle kayanın grisinin arasında, sanki dağın kendisine ait bir parça gibi durur. Bu kadraj, Altındere Vadisi’nin dik yamaçlarını ve manastırın asılı durduğu o sarp kayalığı gümüşe işliyor. Kayanın yüzüne kurulmuş bir inanç, şimdi kayanın kendisiyle birlikte yolculuğa çıkıyor…