Nevşehir Kalesi Yüzüğü

“Bir safâ bahşedelim gel şu dil-i nâşâda / Gidelim serv-i revânım yürü Sa‘dâbâd’a” der Nedim. Lale Devri’nin bu neşeli şairi, İstanbul’da Kâğıthane’nin kıyısında kurulan Sadâbâd’ın eğlencelerini anlatır. Peki o devrin mimarı sayılan sadrazamın, Kapadokya’nın küçük bir köyünden geldiğini kaçımız biliriz?

Damat İbrahim Paşa, Muşkara adında küçük bir köyde doğmuştu. Sultan III. Ahmed’in damadı ve sadrazamı olduğunda doğduğu yeri unutmadı: köyüne cami, medrese, imaret, hamam, çeşmeler yaptırdı ve Muşkara’ya yeni bir ad verdi: Nevşehir, yani yeni şehir… Bir köyün, tek bir adamın vefası sayesinde şehre dönüşmesi, tarihin pek sık görmediği bir hadisedir. Ne yazık ki paşanın sonu, Lale Devri’nin sonu kadar hüzünlü oldu; 1730’daki Patrona Halil İsyanı’nda hayatını kaybetti.

Şehrin üstündeki kale tepesi ise Nevşehir’in çok daha eski bir sırrını saklıyordu. 2014 yılında kentsel dönüşüm çalışmaları sırasında, kalenin eteklerinde yerin altına uzanan devasa bir yeraltı şehri gün yüzüne çıktı. Bugün Kayaşehir adıyla anılan bu labirent; tüneller, odalar, geçitler… Kapadokya’nın yeraltı şehirlerinin en büyüklerinden biri olduğu düşünülen bu yapı, asırlarca şehrin tam altında, kimse farkına varmadan beklemiş. Üstünde Lale Devri’nin neşesi, altında karanlığın sessizliği…

Bu kadraj, Kayaşehir’in üstündeki kale tepesini ve Damat İbrahim Paşa’nın şehrini gümüşe taşıyor. Nedim’in dediği gibi gidelim o hâlde; ama bu kez Sadâbâd’a değil, paşanın doğduğu yere…