Çankırı Yüzüğü

Uzun kış gecelerinde Çankırı’da yaranlar bir araya gelir; sırayla türkü söylenir, sohbet edilir, kurallara uymayan da tatlı bir cezayla terbiye edilirdi. Bu toplantılara yaran sohbeti denir. Bir şehrin kış gecelerini ısıtan bu gelenek, Anadolu’nun sohbet toplantılarıyla birlikte UNESCO’nun somut olmayan kültürel miras listesine kadar uzandı.

Çankırı’nın antik çağdaki adı Gangra’ydı; Paflagonya’nın önemli şehirlerinden biri. Şehrin ortasındaki kale tepesi asırlar boyunca bu vadiyi korudu; Roma’dan Bizans’a, Selçuklu’dan Osmanlı’ya pek çok medeniyet bu tepenin eteğine yerleşti. Selçuklu döneminden kalan ve halkın Taş Mescit dediği yapı, aslında bir darüşşifa, yani bir şifahane olarak yapılmıştı; bu şehir, hastalarını iyileştirmek için taştan bir bina kurmayı asırlar önce düşünmüştü.

Tatlıçay’ın vadisine kurulan şehrin evleri kale tepesinin yamaçlarına doğru tırmanır. Kışları sert geçen bu vadide insanlar soğuğu bir arada olmakla, sohbetle, türküyle yenmeyi öğrenmiş. Yaran sohbetleri de belki tam olarak bu ihtiyaçtan doğdu: uzun, soğuk gecelerde bir arada durmak…

Sohbetin kuralları vardır; büyüğe saygı, sırası gelmeden konuşmamak, sözü uzatmamak… Anlatıldığına göre kuralı bozan yaran bir sonraki sohbette sofrayı kurmakla cezalandırılırdı. Hem cezası hem ödülü bir sofra olan bir gelenek; Anadolu’nun inceliği bundan daha güzel anlatılabilir mi?

Bu kadraj kale tepesini, Tatlıçay’ın vadisini ve şehrin tırmandığı yamaçları gümüşe taşıyor. Yaranların türküleri kış gecelerinde yankılanmaya devam ederken, şehrin kendisi de şimdi gümüşün üzerinde…