Yusufeli & Barhal Yüzüğü

Bir kasaba taşınabilir mi? Evleriyle, bahçeleriyle, çarşısıyla, köprüleriyle koca bir kasabanın vadinin dibinden yamacın yukarısına göç ettiğini düşünün… Kulağa bir masal gibi gelse de Yusufeli’de bu soru, son yıllarda bütün ağırlığıyla gerçek oldu.

Çoruh, asırlar boyunca Yusufeli’nin dar vadisinden hırçın bir sesle akıp geçti. Köpüklü suları, dünyanın dört bir yanından gelen rafting tutkunlarını bu kasabaya çekti; kıyıdaki bahçelerde meyve ağaçları yetişti, köprüler, yollar, evler kuruldu. Sonra Çoruh’un üzerinde Türkiye’nin en yüksek barajlarından biri yükseldi; suyun yükselmesiyle eski kasaba baraj gölünün altında kaldı, Yusufeli yamaçların yukarısında yeniden kuruldu… Aynı nehir artık başka bir nehirdi. Eski kasabanın sokaklarında büyüyenler, şimdi çocukluklarının üzerinde dalgalanan suya yukarıdan bakıyor; bu, dile kolay gelen bir değişim değil.

Vadinin yukarısında ise Barhal durur; Kaçkarlar’a doğru tırmanan yolun son büyük köylerinden biri… Bugün Altıparmak adını taşıyan köydeki taş kilise, 10. yüzyıldan kaldığı düşünülen bir Gürcü yapısıdır ve hâlâ ayaktadır. Barhal Vadisi’nden yukarı çıkan patikalar ise sizi buzul göllerine, yüksek yaylalara ve sonunda Kaçkar’ın eteklerine ulaştırır. Köyün bahçelerinde ceviz ve dut ağaçları, taş duvarlar, ahşap ambarlar… Barhal, dağın eteğinde asırlardır aynı sabırla yaşar.

Aşağıda değişen bir nehir, yukarıda bin yılı aşkın bir süredir yerinde duran bir kilise… Bu vadi, zamanın iki ayrı hızını yan yana gösterir; biri su gibi hızlı, öbürü taş gibi sabırlı. Ve iki hız da aynı vadinin, aynı insanların hayatına dokunur.

Bu kadraj Yusufeli’nin vadisini ve Barhal’dan Kaçkarlar’a doğru yükselen sırtları gümüşe taşıyor. Kasabalar taşınır, nehirler göle döner; ama bir vadinin şeklini bir kez gümüşe işlemek mümkün…