Botan Vadisi Yüzüğü

Bundan yaklaşık iki bin dört yüz yıl önce, Yunanlı paralı askerlerden oluşan bir ordu Mezopotamya’dan Karadeniz’e doğru zorlu bir dönüş yolculuğuna çıkmıştı. Bu yolculuğu ‘Anabasis’ adlı eserinde anlatan Ksenophon, ordunun sarp dağlardan geçtikten sonra Kentrites adında bir nehre ulaştığını yazar. Bugün pek çok araştırmacı bu nehrin Botan Çayı olduğunu düşünür… Peki o yorgun askerler bu vadinin kıyısına vardıklarında ne hissetmişti?

Botan Çayı, Siirt’in dağları arasında derin bir kanyon açarak akar. Yamaçlar öyle dik, kayalıklar öyle yüksektir ki vadiye yukarıdan bakan kişi suyun sesini duysa bile onu görmekte zorlanır. Asırlar boyunca suyun sabrıyla oyulan bu kanyon bugün millî park olarak korunuyor; yamaçlarında yaban hayatı, gökyüzünde ise yırtıcı kuşlar dolaşır…

Ksenophon’un anlattığına göre askerler bu nehri geçmek için büyük zorluklar yaşamış; ardlarında dağlardan inen düşmanlar, karşı kıyıda ise yeni bir ordu varken suya girmek zorunda kalmıştı. Yani Botan, iki bin dört yüz yıl önce de kolay geçit vermeyen bir sudur… Bugün bu vadide tekneyle ya da yürüyerek dolaşanlar için ise nehrin zorluğu bir maceranın tadına dönüşmüş durumda; tarihin sert yüzü zamanla bir heyecana evrilmiş gibi.

Gelin, kanyonun kenarında durup aşağıyı dinleyelim. Kayalara çarpan suyun uğultusu, rüzgârın yamaçlarda çıkardığı ıslık, uzaktan gelen bir kartal çığlığı… Botan sesini en derinden çıkaran nehirlerden biridir; onu duymak için yalnızca biraz sessizlik gerekir.

Botan Çayı’nın dağların arasında açtığı derin kanyon bu kadrajda gümüşe işleniyor. Ksenophon’un askerlerinin geçmekte zorlandığı o sular şimdi bir avucun içinde, sessizce kıvrılarak akıyor…