İzmit & Körfez Yüzüğü

Roma İmparatoru Diocletianus, yirmi yılı aşkın saltanatının ardından 305 yılında tahtı kendi isteğiyle bıraktığında, dünya şaşkınlıktan donakalmıştı. Kendi isteğiyle tahttan inen bir imparator! Anlatılır ki yıllar sonra kendisini yeniden iktidara çağıranlara, Salona’daki bahçesinde kendi elleriyle yetiştirdiği lahanaları görseler bu teklifi asla yapmayacaklarını söylemiş… Peki bu lahana sevdalısı imparatorun dünyayı yönettiği şehir neresiydi? Cevap, körfezin ucunda duruyor: Nikomedia, yani bugünkü İzmit.

Bitinya Kralı I. Nikomedes’in MÖ 3. yüzyılda kurduğu şehir, Diocletianus zamanında imparatorluğun doğudaki başkenti oldu. Saraylar, tersaneler, darphaneler… Bir zamanlar Roma’nın kalbi burada, bu körfezin kıyısında atıyordu. İmparatorluğun Hristiyanlara yönelik en sert kovuşturmasını başlatan ferman da 303 yılında bu şehirde ilan edilmişti; tarihin hem parlak hem karanlık sayfaları, aynı körfezin kıyısında yazıldı. Şehrin o eski görkeminden bugün geriye pek az şey kaldıysa, bunun sebebi biraz depremler, biraz da asırların sabırsız eli olsa gerek.

Bugünün İzmit’i ise tepelerden kıyıya inen mahalleleri, körfeze uzanan sahili ve pişmaniyesiyle bilinir. O incecik tatlının adının nereden geldiğine dair anlatılar çoktur; biz yalnızca şunu biliyoruz: tadına bakan pek pişman olmaz… Körfez boyunca uzanan sahilde yürürken bir yanda fabrikaların, bir yanda dalgaların sesini aynı anda duyarsınız; İzmit, çalışkanlığıyla sakinliğini yan yana taşımayı öğrenmiş bir şehirdir. Bu şehir, 1999’un o ağustos gecesini de hiç unutmadı; yıkılanın yerine yenisini kuran sabrı, belki de iki bin yılı aşan hafızasından alıyordu.

Bu kadraj körfezin ucundaki şehri, kıyıdan tepelere tırmanan yamaçlarıyla birlikte gümüşün üzerinde yükseltiyor. Diocletianus huzuru lahanalarının başında bulmuştu; İzmit ise huzurunu, asırlardır aynı körfeze bakan tepelerinde arıyor…