Zap Vadisi & Çukurca Yüzüğü

Bir nehir kaç ülkenin tarihini taşır? Büyük Zap, Hakkari’nin dağlarından doğar, derin vadiler açarak güneye iner ve Irak topraklarında Dicle’ye kavuşur. Yol boyunca geçtiği her kıvrımda ise insanlığın bir hikâyesini saklar… Adı eski kaynaklarda farklı biçimlerde geçse de nehir hep aynı yolu izler: dağlardan ovaya, ovadan Dicle’ye.

MÖ 401’de, Pers topraklarından yurtlarına dönmeye çalışan on bin Yunan paralı askerin hikâyesini anlatan Ksenophon, ‘Anabasis’inde bu nehirden Zapatas diye söz eder. Anlatılanlara göre komutanları bu nehrin yakınında bir tuzağa düşürülmüş, askerler liderlerini yitirmiş olarak dağlara, bilinmeze doğru yola çıkmışlardı. Asırlar sonra, 750 yılında Emevilerin kaderi de yine bu nehrin kıyısında, Abbasilerle yapılan büyük savaşta belirlenecekti.

Bir nehrin bu kadar çok ordunun, bu kadar çok hanedanın yükselişine ve düşüşüne tanıklık etmesi… Zap’ın suları ne kadar hırçın akıyorsa hafızası da o kadar ağır olsa gerek. Çukurca ise bu nehrin dağların arasında kıvrıldığı derin vadinin içinde, sınırın hemen kıyısında durur. Yamaçlar öyle diktir ki vadinin tabanından bakan biri için gökyüzü ince bir şerit gibi kalır. Nehrin sesi vadide öyle yankılanır ki insan konuşmak için sesini yükseltmek zorunda kalır; Zap, burada son sözü hep kendine saklar.

Kadraj, Büyük Zap’ın dağlar arasında kıvrıldığı vadiyi ve iki yanındaki sarp yamaçları alıyor. Gümüşün üzerinde nehrin açtığı o derin çizgi, çevresindeki dağların arasından belirginleşiyor. Ve Zap, gümüşte de yolculuğuna devam ediyor; kaç ülkenin, kaç hanedanın hikâyesini taşıdığını hiç sormadan…