Gümüşhane Yüzüğü

Bir şehir adını bir madenden alırsa, madenin kıymeti mi şehre geçer, yoksa şehrin kaderi mi madene bağlanır? Gümüşhane’ye bakınca, ikisinin de biraz doğru olduğunu söylemek gerekir…

Harşit Vadisi’nin dar boğazındaki bu şehrin dağları, asırlar boyunca gümüş ve kurşun madenleriyle tanındı. Rumlar ona Argyroupolis, yani gümüş şehri derdi; Türkçe adı da, sanki bu mirası unutmamaya yemin etmiş gibi, aynı anlamı taşır. Yamaçlara açılan galerilerin karanlığında çıkarılan cevher, şehre hem adını hem de asırlar boyu süren bir zenginliği verdi. Maden ocaklarında dökülen alın teri, bu adın asıl sahibidir. Yani Gümüşhane’nin hikâyesi, bir bakıma, yerin altında, kandil ışığında ve kazma sesleri arasında başladı.

Bugün ise Gümüşhane’yi tanıtan şeyler biraz daha tatlıdır. Dut pekmezinden yapılan pestil ve köme, şehrin en meşhur hediyeleridir; ince ince kurutulmuş, cevizle doldurulmuş, sabırla hazırlanmış… Kış hazırlıkları burada dutla başlar: kazanlarda kaynayan pekmez, kurumaya serilen pestiller, ipe dizilip pekmeze batırılan cevizler. Vadi boyunca uzanan bahçelerde elma, armut ve dut ağaçları sıralanır; Harşit ise dağların arasından kıvrıla kıvrıla, Tirebolu’da denize kavuşmak üzere yol alır.

Dar bir vadiye sıkışmış bir şehir, madenlerin ağır sessizliği, bahçelerin tatlı kokusu… Gümüşhane, yokuşlarıyla, köprüleriyle ve iki yanında yükselen dağlarıyla, sanki bir maden damarı gibi vadinin içinden geçip gider. İki yandaki dağlar şehri hem korur hem de sıkıştırır; burada genişlik değil, derinlik hâkimdir.

Bu kadraj Harşit Vadisi’nin dar boğazını, şehrin tutunduğu yamaçları ve çevresindeki dağları gümüşe işliyor. Adını gümüşten alan bir şehir, sonunda yine gümüşe dönüyor; sanki asırlar sonra kendi madenine kavuşuyor…