Santa Harabeleri Yüzüğü

Bir köye neden “Dumanlı” adı verilir? Gümüşhane’nin kuzeyindeki yüksek yamaçlarda sis, her öğleden sonra vadilerden yukarı tırmanır; evlerin, kiliselerin, çayırların üzerine bir örtü gibi serilir. Bugün Dumanlı dediğimiz bu yaylanın eski adı ise Santa’dır…

Santa, yedi mahalleden oluşan bir Rum yayla yerleşimiydi. Mahalleler birbirinden bir hayli uzakta, yamaçlara dağılmış; her birinin kendi kilisesi vardı. Aralarındaki patikalar, sisli günlerde bile ezbere bilinirdi. 19. yüzyılda yapılan taş kiliseler, sisin içinden yükselen duvarlarıyla bu yamaçların simgesi hâline gelmişti. Yüksek, ulaşılması zor, kışın aylarca karla kapanan bu yerleşim, kendi içine kapanmış bir dünya gibiydi; kendi takvimiyle, kendi sessizliğiyle yaşayan bir dünya.

20. yüzyılın başında bu dünya boşaldı. Sakinleri başka diyarlara göç etti; evler terk edildi, kiliselerin çatıları çöktü, yollar otlarla kaplandı. Bugün Santa’yı ziyaret edenler, taş duvarların arasında dolaşırken bir zamanlar burada süren hayatın izlerini arar: bir kapı eşiği, bir pencere kemeri, bir çeşme… Kilise duvarlarındaki taş işçiliği, bu yüksek yaylada ne kadar usta ellerin çalıştığını hâlâ gösterir. Sis çöktüğünde ise harabeler bir anda kaybolur; sanki köy, hikâyesini yalnızca görmek isteyene gösterir.

Yazın yaylaya yeniden hayat gelir; hayvanlar otlaklara salınır, çadırlar kurulur, yamaçlarda çiçekler açar. Harabelerin arasında otlayan hayvanlar, taş duvarlara yaslanıp dinlenen çobanlar… Taş duvarlar ise bütün bunlara, asırların yorgunluğuyla ama sessiz bir merakla bakar…

Bu kadraj Santa’nın mahallelerinin dağıldığı yamaçları, sisin tırmandığı vadileri ve çevresindeki yüksek sırtları gümüşün üzerinde kabartıyor. Dumanlı adı boşuna değil; bu yaylanın hafızası da tıpkı sis gibi, bir görünür bir kaybolur…