Eskişehir & Porsuk Yüzüğü

“Gelin tanış olalım, işi kolay kılalım / Sevelim sevilelim, dünya kimseye kalmaz.” der Yunus Emre. Anadolu’nun gönlüne Türkçe şiiri işleyen bu derviş şairin, pek çok kaynağa göre Eskişehir’in Sarıköy’ünde yattığı kabul edilir. Peki Yunus’un dizeleri gibi yumuşak akan bir çayın, bir şehri nasıl ikiye ayırdığını, sonra da nasıl yeniden birleştirdiğini hiç düşündünüz mü?

Porsuk Çayı Eskişehir’in ortasından geçer; şehir onun iki yakasına kurulmuştur. Kıyılarında köprüler, parklar, akşam gezintisine çıkan öğrenciler… Son yıllarda çayın üzerinde gezinti tekneleri de dolaşmaya başladı; Eskişehirlilerin şakayla karışık şehirlerine “Anadolu’nun Venedik’i” demesi de bundandır.

Şehrin antik adı Dorylaion’du; eski çağlardan beri yolların kesiştiği bir kavşak. 1097’de Birinci Haçlı Seferi’nin orduları ile Türkiye Selçukluları bu ovada karşı karşıya gelmişti. Porsuk’un kıyısında yükselen Odunpazarı sırtında ise Osmanlı evleri, cumbalarıyla birbirine yaslanarak asırlardır aynı sokakları paylaşır; semtin adının bir zamanlar burada kurulan odun pazarından geldiği anlatılır.

Eskişehir’in beyaz hazinesi de bu topraktan çıkar: lületaşı. Yumuşak, bembeyaz bu taş, ustaların elinde pipolara, süs eşyalarına dönüşür. Batı dillerindeki adı “deniz köpüğü” anlamına gelir; denizden bu kadar uzak bir şehrin köpük adını taşıyan bir taşla ünlenmesi… Tarihin sevdiği küçük ironilerden biri olsa gerek.

Bu kadraj Porsuk’un iki yakasını ve Odunpazarı sırtını gümüşe taşıyor. Yunus’un dediği gibi, dünya kimseye kalmaz… ama bazı şehirler gönülde hep kalır.