Osmaneli & Sakarya Vadisi Yüzüğü

Bir kasaba, bir şehrin kapısına adını verebilir mi? İznik’in surlarında, doğuya bakan kapının adı Lefke Kapısı’dır; çünkü o kapıdan çıkan yol, Sakarya’nın açtığı vadiye, eski adıyla Lefke’ye, bugünkü Osmaneli’ne giderdi… Kapıdan çıkan yolcu önce ovayı, sonra tepeleri aşar ve nihayet nehrin sesini duyardı. Bir şehrin kapısına adını veren kasaba; bundan daha büyük bir iltifat olabilir mi?

Lefke, Bizans zamanında da bu vadinin önemli duraklarından biriydi; nehir boyunca uzanan yol, İznik’ten doğuya, Anadolu’nun içlerine gidenlerin geçtiği bir güzergâhtı. Osmanlı’nın kuruluş yıllarında Osman Bey’in topraklarına katılan kasaba, bugünkü adını da ondan alır: Osmaneli, yani Osman’ın ili… Bir kasabanın adının hem bir şehrin kapısında hem de bir kurucunun adında yaşaması, pek az yere nasip olur. Eski evler nehre doğru inen yamaçta birbirine yaslanarak dizilir; bahçelerde meyve ağaçları, sokaklarda asırlık çeşmeler…

Sakarya ise bütün bu hikâyelerin sessiz tanığıdır. 19. yüzyılın sonunda İstanbul’dan Ankara’ya uzanan demiryolu da nehrin açtığı bu doğal geçidi takip etti; trenler, suyun kıvrımlarını izleyerek kasabanın önünden geçmeye başladı. Tren penceresinden bakanlar bugün de dik yamaçların, nehir kıyısındaki bahçelerin ve kiremitli çatıların bir film şeridi gibi akıp gittiğini görür… Nehir; kervanlara, ordulara, trenlere ve şimdi de bizlere aynı yolu göstermeye devam ediyor. Su hep değişir, akıp gider; ama vadi, o vadiyi açan sabır, hiç değişmez.

Bu kadraj Sakarya Nehri’nin açtığı vadiyi ve eski Lefke’nin iki yanında yükselen sırtları gümüşün üzerinde yükseltiyor. İznik’in kapısından çıkan yol sonunda bir avuç gümüşe varıyor; kapının adı ise hâlâ bu vadiyi fısıldıyor…