Bilecik Yüzüğü

“İnsanı yaşat ki devlet yaşasın.” Şeyh Edebali’ye atfedilen bu söz, asırlardır bir yönetme sanatının özeti olarak dilden dile dolaşır. Peki bu sözün sahibinin bugün hâlâ Bilecik’in yamacında, kendi adını taşıyan türbede yattığını biliyor muydunuz? Kuruluş yıllarının bilge şeyhi, rivayete göre damadı da olan Osman Bey’e verdiği öğütlerle hatırlanır; öğütlerin hangisinin gerçekten onun ağzından çıktığını bugün kesin olarak bilemesek de…

Bilecik’in fethine dair anlatılan hikâye ise en az bu öğütler kadar meşhurdur. Rivayete göre Bilecik tekfurunun düğününe hediye taşıyan arabaların içine, kadın kılığına girmiş Osman Bey’in askerleri saklanmıştı; düğün sofrası kurulurken kale kapıları açıldı ve şehir, belki de tarihin en neşeli başlayıp en şaşırtıcı biten düğününe sahne oldu… Aynı düğünün gelini Holofira ise sonradan Nilüfer Hatun adıyla Orhan Bey’in eşi olacaktı. Anlaşılan o ki bu düğün, gelinin talihini de hiç beklenmedik bir yöne çevirmişti.

Şehir, Bizans döneminin Belokoma’sı olduğu düşünülen eski bir yerleşimin üzerinde, vadinin yamacına basamak basamak kurulmuştur. Dar sokaklar, yokuşlara tırmanan evler ve aşağıdan geçen dere… Osmanlı’nın kuruluş hikâyesinin hemen bütün sahneleri bu şehrin çevresinde, dar bir coğrafyada oynanmıştır; Söğüt, Domaniç, İnegöl, Yarhisar… Bir imparatorluğun ilk sayfaları, bugün bir günlük yolculuğa sığacak kadar küçük bir haritada yazıldı; Bilecik de bu küçük haritanın tam ortasında durur.

Vadinin yamacına kurulu şehir ve çevresindeki sırtlar, şimdi gümüşün üzerinde yükseliyor. İnsanı yaşat ki devlet yaşasın; belki de bu sözün en güzel yankısı, asırlar sonra bile bu yamaçlarda yaşamaya devam eden insanlardır; taşın, yokuşun ve sabrın insanları…