Amasra Yüzüğü

“Lala, çeşm-i cihan bu mu ola?” Rivayete göre 1460’ta Amasra’yı alan Fatih Sultan Mehmed, kale burçlarından iki koyu, adaları ve dik kayalıkları gördüğünde yanındakilere böyle sormuştu: Dünyanın gözü bu mu? Peki bir sultanı böylesine etkileyen şey neydi?

Amasra, denize uzanan bir yarımadanın iki yanında açılan iki koyun, Büyük Liman ile Küçük Liman’ın arasında kurulmuştur. Karşısında Boztepe Adası, biraz açıkta da Tavşan Adası… Yarımadayı adaya bağlayan eski köprünün altından geçen dalgalar, asırlardır aynı kayalara çarpar. Denizin bu kadar yakın, bu kadar içeride olduğu pek az şehir vardır; Amasra’da hangi sokağa girseniz sonunda maviye çıkarsınız…

Şehrin adı ise bir kraliçeden gelir. İran Kralı III. Darius’un yeğeni Amastris, Herakleia’nın hükümdarıyla evlenmiş, sonra da çevredeki küçük yerleşimleri birleştirerek kendi adını taşıyan kenti kurmuştu. Eski Sesamos da bu birleşmenin içindeydi… Bir kraliçenin adı, asırlar içinde dilden dile geçip Amasra’ya dönüştü.

Romalılar, Bizanslılar, Cenevizliler ve nihayet Osmanlılar… Hepsi bu yarımadanın surlarına kendi taşını ekledi. Bugün kalenin içindeki dar sokaklarda yürürken bu taşların hangisinin hangi çağdan kaldığını kestirmek güç; belki de önemli olan, hepsinin aynı denize bakıyor olmasıdır… Kalenin içinde, Bizans döneminde kilise olarak inşa edilip fetihten sonra camiye çevrilen yapı da bu katmanlardan biridir; aynı taşlar, farklı çağların dualarına ev sahipliği yapmayı bilmiştir. Akşamüstü balıkçı teknelerinin limana dönüşü ise bütün bu çağların üzerine bugünün sesini ekler…

Bu kadraj, iki koyun arasındaki kale yarımadasını, adaları ve kıyıya inen sırtları gümüşün üzerinde yükseltiyor. Çeşm-i cihan bu mu ola? Bu kıyıya bir kez bakan, sultanın sorusuna aynı hayranlıkla cevap verir…