Ardahan Kalesi Yüzüğü

Üç sancak… Osmanlı’nın son yıllarında bu sözcükler Kars, Ardahan ve Batum için söylenirdi: Elviye-i Selâse. 1878’de Rus idaresine bırakılan bu üç şehir kırk yıl boyunca anavatandan ayrı yaşadı; Kars ile Ardahan’ın Milli Mücadele yıllarında yeniden bu topraklara katılması ise hâlâ bölgenin hafızasında ayrı bir yer tutar. Peki bir şehir, kırk yıllık bir ayrılığı nasıl hatırlar?

Ardahan’ın cevabı, Kura Nehri’nin kıyısında yükselen kalesidir. Osmanlı’nın bu uç şehirde yükselttiği kale, asırlar boyunca platonun rüzgârına, kışların ağırlığına ve el değiştiren sancaklara tanıklık etti. Kura ise hiçbir sancağa aldırmadan akmaya devam etti: Ardahan’dan Gürcistan’a, oradan Azerbaycan’a ve nihayet Hazar Denizi’ne… Bir nehrin kaç ülkeden geçtiğini sayarken insan, sınırların ne kadar yeni, suyun ne kadar eski olduğunu hatırlar.

Ardahan, Türkiye’nin en soğuk şehirlerinden biridir; kış burada erken gelir, geç gider. Ama bu sertliğin sofraya yansıyan tatlı bir yanı da vardır: Ardahan kazı… Kışa hazırlanan evlerde kaz etinin kurutulup saklanması, uzun gecelerde pişen kaz yemekleri; bir şehrin kışını bu kadar lezzetli bir geleneğe dönüştürebilmesi pek de azımsanacak bir başarı olmasa gerek…

Kadraj, Kura’nın kıvrımını, kalenin yükseldiği kıyıyı ve şehrin oturduğu geniş platoyu alıyor. Gümüşte kale değil, onu taşıyan toprak yükseliyor; nehir ise ince bir çizgi olarak Hazar’a doğru akmaya devam ediyor. Ve kırk yıllık ayrılığın hikâyesi, bu platonun sakin kıvrımlarında fısıltıyla saklanıyor…