Yumurtalık Yüzüğü

Marco Polo, Asya yolculuğunu anlattığı kitabında “Laias” dediği bir limandan söz eder: içerilerden gelen baharatın, ipeğin, doğunun bütün kıymetli mallarının toplandığı; Venedikli, Cenevizli ve daha nice tacirin gelip gittiği hareketli bir liman… Peki bu kalabalık liman bugün nerede? Cevap, İskenderun Körfezi’nin kuzey kıyısında, sessiz bir kasabada: Yumurtalık, eski adıyla Ayas.

Marco Polo, 1271’de doğuya uzanan o uzun yolculuğuna çıkarken bu limandan geçti. O günlerde Ayas, Kilikya Ermeni Krallığı’nın denize açılan en önemli kapısıydı; Akdeniz ile Asya arasındaki ticaretin kavşaklarından biri… Kıyıdaki kale ve denizin içindeki kale kalıntıları, bir zamanlar bu limanı korumak için ne kadar çaba harcandığını hâlâ anlatır. Venedikli ve Cenevizli tacirlerin burada kendi depoları, kendi temsilcileri olduğu anlatılır; yani küçük Ayas, bir zamanlar Akdeniz’in dört bir yanından gelen dillerin aynı rıhtımda konuşulduğu bir çarşıydı.

Zaman değişti, ticaret yolları başka limanlara kaydı ve Ayas yavaş yavaş sessizliğe gömüldü. Bir zamanlar tacirlerin telaşıyla kaynayan bu kıyıda bugün en telaşlı sakinler, göç mevsiminde gelen kuşlar olsa gerek… Yumurtalık’ın lagünleri, sazlıkları ve sığ suları flamingolardan balıkçıllara kadar sayısız kuşa ev sahipliği yapar. Denizle karanın birbirine karıştığı bu kıyıda insan, doğanın ticaretten çok daha eski bir düzeni olduğunu hatırlar.

Akşamüstü kalenin taşlarına vuran güneş, lagünlerin suyunda bir kez daha yanar. Marco Polo’nun gözlerinin önünden geçen gemiler çoktan gitti; ama körfezin kıyısı, o gemileri bekler gibi, hâlâ aynı kıvrımla uzanıyor…

Bu kadraj, lagünleri, kalenin durduğu burnu ve İskenderun Körfezi’nin kuzey kıyısını gümüşe taşıyor. Laias’ın kalabalığı dinse de, kıyının fısıltısı hâlâ duyuluyor…