Anavarza Kolyesi

Bugün eczaneden aldığımız bir ilacın kökleri nereye uzanır diye hiç düşündünüz mü? Belki de cevabın bir kısmı, Çukurova’nın ortasında birden yükselen bir kayanın eteğindedir. Çünkü MS 1. yüzyılda bu kayanın dibindeki şehirde, tıp tarihinin en uzun ömürlü kitaplarından birini yazacak bir hekim doğmuştu: Pedanius Dioskorides.

Dioskorides’in ‘De Materia Medica’sı, yüzlerce bitkinin, mineralin ve ilacın nasıl hazırlanıp hangi derde iyi geldiğini anlatır. Kitap yaklaşık bin beş yüz yıl boyunca Doğu’da ve Batı’da hekimlerin başucundan eksik olmadı; çevrildi, kopyalandı, resimlendi… Bir yazarın bu kadar uzun süre okunması, bugün pek çok yazarın ancak rüyasında görebileceği bir şey olsa gerek.

Dioskorides’in şehri Anazarbos, Roma döneminde Kilikya’nın en görkemli şehirlerinden biriydi. Üç kemerli zafer takı, kilometrelerce uzanan su kemerleri, mozaikleri, tiyatrosu… Hepsi ovanın düzlüğüne yayılmış, arkalarını bu dev kayaya vermişti. Depremler şehri defalarca yıktı, ama her seferinde yeniden kuruldu. Ortaçağda ise kayanın tepesindeki kale, Ermeni Kilikya Krallığı’nın bir dönem başkenti oldu; surlar kayanın sırtı boyunca uzanır ve yukarıdan bakan için bütün Çukurova bir halı gibi serilir.

Anavarza’ya gelen, önce kayanın o tuhaf yalnızlığını fark eder. Etrafında dümdüz bir ova, ortasında ise sanki gökten düşmüş gibi yükselen kocaman bir taş… Şehrin kurucuları buraya neden yerleştiklerini söylemeseler de, bu kayanın hem kalkan hem de gözetleme kulesi olduğunu anlamak pek de zor değil. Güneş batarken kayanın gölgesi ovaya uzanır ve tarlaların üzerinde koca bir saat kolu gibi yavaşça döner.

Ovanın ortasından yükselen kaya ve eteğine yayılan düzlük şimdi gümüşün üzerinde. Dioskorides’in bitkileri gibi, sabırla toplanmış, kurutulmuş ve asırlar sonrasına saklanmış bir şifa gibi…