Amasya & Kral Kaya Mezarları Kolyesi

Antik çağın büyük coğrafyacısı Strabon, bilinen dünyayı anlattığı ‘Geographika’ isimli eserinde kendi doğduğu şehri de unutmaz. Amaseia’yı derin bir vadide, ırmağın iki yakasına kurulmuş, üstünde kayalıkları, kalesi ve krallarının mezarlarıyla yükselen bir şehir olarak anlatır… Peki iki bin yıl önce anlatılan bir şehir bugün ne kadar değişmiş olabilir?

Pek değil desek, abartmış olmayız. Yeşilırmak hâlâ şehrin ortasından akar; kıyısındaki yalı evler hâlâ suya bakar ve Harşena Dağı’nın sarp kayalıklarında, Pontus krallarının kayaya oyulmuş mezarları hâlâ şehre tepeden bakar. Geceleri ışıklandırılan bu mezarlar, sanki kadim kralların şehirlerini hâlâ izlediğini hatırlatır gibidir… Yalıboyu denilen bu kıyıda ahşap evlerin cumbaları suya eğilir; akşamları ırmağın yüzeyine düşen ışıklar, şehrin bütün tarihini bir anlığına aydınlatır gibidir.

Amasya yalnızca kralların değil şehzadelerin de şehriydi. Osmanlı döneminde tahta hazırlanan pek çok şehzade burada sancakbeyliği yaptı, devlet yönetmeyi bu vadide öğrendi; Amasya’ya “şehzadeler şehri” denmesi bundandır… Ve bir de Ferhat ile Şirin; Ferhat’ın sevdiğine kavuşmak için dağı delip şehre su getirdiği anlatılır, yolun sonunda ise yalan bir ölüm haberi onu bekler…

22 Haziran 1919’da Millî Mücadele’nin ilk yazılı bildirisi olan Amasya Genelgesi de bu vadide kaleme alındı: “Vatanın bütünlüğü, milletin istiklâli tehlikededir.” Krallar, şehzadeler, âşıklar ve bir milletin uyanışı… Hepsi aynı ırmağın kıyısında… Ve ırmak, bütün bu hikâyeleri asırlardır aynı sabırla denize taşıyor.

Yeşilırmak’ın vadisi ve Harşena’nın kayalık sırtları şimdi gümüşün üzerinde yükseliyor. Strabon bugün gelse şehrini belki yine tanırdı; çünkü bazı yerler zamandan değil, kendi ruhundan beslenir…