Akdamar Adası Kolyesi

“Ah Tamar…” Van Gölü’nün ortasındaki adanın adının, boğulmak üzere olan bir gencin son sözünden geldiği anlatılır. Rivayete göre adada yaşayan Tamara, her gece sevdiği için bir ışık yakar; genç de o ışığa doğru karanlık suları yüzerek geçer. Bir fırtına gecesi ışık söndürülür; yolunu kaybeden genç dalgalara karışırken son nefesiyle sevdiğinin adını haykırır… Peki adını bir aşktan alan bir adaya nasıl bir yapı yakışır?

Bu sorunun cevabını 10. yüzyılın başında Vaspurakan Kralı Gagik verdi. 915 ile 921 yılları arasında mimar Manuel’in elinden çıkan Kutsal Haç Kilisesi, adanın kayalık sırtına kuruldu. Ama bu kiliseyi dünyaca ünlü yapan, kubbesi ya da planı değil dış duvarlarıdır; çünkü o duvarlar baştan sona taşa işlenmiş kabartmalarla örtülüdür. Balığın yuttuğu Yunus, Davut ile Golyat, Âdem ile Havva, üzüm asmaları, hayvanlar… Duvarlar taştan bir kitap gibi okunur.

Işık gün boyunca döndükçe bu figürler de değişir; sabah gölgede kalan bir yüz, öğleden sonra birdenbire belirir. Taşın bin yılı aşkın süredir aynı hikâyeleri her gün biraz farklı bir ışıkla yeniden anlatması, kabartmanın aslında bir ışık ve gölge oyunu olduğunu hatırlatır bize…

Kadraj adayı, çevresindeki suyu ve güney kıyısından yükselmeye başlayan Artos eteklerini alıyor. Gümüşün üzerinde kilise değil, onu taşıyan kayalık ada ve gölü kucaklayan kıyılar yükseliyor; göl yüzeyi ise o fırtınalı geceden kalma bir sükûnetle düz uzanıyor. Ve belki gümüşün üzerinde parlayan her ışık, Tamara’nın yaktığı o fenerin küçük bir hatırasıdır… Ah Tamar…