Hamsiköy & Zigana Yüzüğü

Adını duyan biri, bu köyde deniz ve balık arar. Oysa Hamsiköy, kıyıdan epeyce uzakta, Zigana Dağları’nın eteğinde, ormanlarla kaplı bir vadinin içindedir… Denize bu kadar uzak bir köyün adında balık aramak pek de akıllıca olmasa gerek; en iyisi, Hamsiköy’ün asıl meşhur olduğu şeye bakmak: bir kâse sütlaç.

Hamsiköy sütlacı; yörenin sütünden, fırının ağır ateşinden ve biraz da sabırdan yapılır. Üstü kızarmış o kâseler için Trabzon’dan yola çıkıp bu vadiye tırmananlar az değildir. Fakat Hamsiköy’ün yolcuları yalnızca bugünün sütlaç meraklıları değildir; bu vadi, asırlar boyunca çok daha uzak yolların da üzerindeydi.

Tebriz’den yola çıkan kervanlar Erzurum’u, Bayburt’u, Gümüşhane’yi geçer, Zigana Geçidi’ni aşarak bu vadiden Trabzon limanına inerdi. İpek, halı, baharat… Hepsi bu dar yoldan, bu sarp yamaçların arasından geçti. Kervancıların yorgun hayvanlarını dinlendirdiği hanlar, çeşmeler, konaklar… Bugün çoğunun yerinde yeller esse de vadinin sessizliği, o eski yolculukların fısıltısını hâlâ saklar. Kervanlar yalnızca mal değil, haber de taşırdı; uzak şehirlerdeki bir düğünün, bir savaşın, bir salgının haberi bu vadiden geçerek yayılırdı.

Kışın Zigana’ya kar düşer, yollar beyaza kesilir; yazın ise ormanlar öylesine yeşildir ki vadinin dibindeki dereyi ancak sesinden bulursunuz. Ve her mevsim, fırından yeni çıkmış bir sütlacın kokusu bu yeşilin arasına karışır… Yolcular hâlâ burada durur, kâselerini boşaltır, sonra yollarına devam eder; tıpkı eski kervancılar gibi.

Bu kadraj Hamsiköy’ün vadisini ve Zigana Geçidi’ne doğru tırmanan ormanlık yamaçları gümüşe işliyor. Denizde değil dağda duran bir köy, fırında pişen bir sütlaç ve bu vadiden geçip gitmiş sayısız kervan; hepsi şimdi aynı kıvrımlarda…