Iğdır & Ağrı Dağı’nın Kuzey Yüzü Yüzüğü

Bir dağın iki yüzü olur mu? Olur; hem de birbirine hiç benzemeyen iki yüzü… Doğubayazıt’tan bakanlar Ağrı’yı yüksek bir platonun üstünden, geniş bir ovanın ardında görürler. Iğdır’dan bakanlar ise bambaşka bir manzarayla karşılaşır: Aras ovasının sekiz yüz metre kadar yükseltisinden, beş bin metreyi aşan bir zirveye doğru tek hamlede yükselen devasa bir duvar… Bu duvarın önünde durup başını kaldıran biri, bir dağın gerçekten ne kadar büyük olabileceğini belki de ilk kez anlar.

Iğdır, bu duvarın dibinde kurulmuş bir bahçedir. Bölgenin geri kalanı kar altında baharı beklerken, Aras’ın ılık ovası kayısılarını, pamuklarını, bostanlarını büyütür; “Doğu’nun Çukurovası” diye anılmasının sebebi de budur. Doğu Anadolu’da pamuk tarlaları görmek ilk duyanlara biraz tuhaf gelebilir; ama Iğdır’ın iklimi, komşularının pek de alışık olmadığı bir cömertliğe sahiptir… Aras ise bu bahçelerin can damarıdır; ovayı sular, sınırı çizer, sonra yoluna Hazar’a doğru devam eder.

Şehir aynı zamanda üç ülkeye birden komşudur: Aras’ın öbür yakasında Ermenistan, doğusunda Nahçıvan, güneydoğusunda İran uzanır. Böyle bir yerde insan, haritadaki çizgilerin ne kadar yeni, dağların ne kadar eski olduğunu daha iyi hisseder; ovanın ardındaki zirve, sınırın hangi yanından bakılırsa bakılsın aynı heybetle görünür. Rüzgâr hangi yandan eserse essin, zirvenin karı aynı kalır…

Bu kadraj, Aras ovasının düzlüğünü ve şehrin ardında Ağrı’nın kuzey eteklerine doğru başlayan o büyük yükselişi gümüşe taşıyor. Bir yanda bahçeler, öbür yanda dağa tırmanan yamaçlar… Iğdır’ın iki dünyası gümüşün üzerinde yan yana duruyor; tıpkı bir dağın iki yüzü gibi.