Tuzluca Tuz Mağaraları Yüzüğü

“Siz dünyanın tuzusunuz.” İncil’deki bu cümleyi okuyan herkes, tuzun bir zamanlar ne kadar kıymetli olduğunu az çok tahmin eder. Maaş anlamına gelen “salary” sözcüğünün kökünün Latincede tuza uzandığı, Roma askerlerine tuz parası verildiği de sıkça anlatılır… Peki bu kıymetli maden, Anadolu’nun doğusunda, Aras’ın kıyısında bir dağın içinden çıkarılsa?

Tuzluca, adını zaten bu hazineden alır. Aras vadisinin yamaçlarında binlerce yıldır kazılan tuz galerileri, zamanla yer altında uzanan geniş mağaralara dönüşmüştür. Kazma izleri taşıyan beyaz duvarlar, lambaların ışığında parlayan tuz damarları ve içeri adım atınca insanı saran o kuru, serin hava… Burası sanki dağın içine gizlenmiş bir katedraldir; tek farkla ki onu ne bir mimar tasarlamış ne de bir kral yaptırmıştır, onu asırlar boyunca kazma sallayan isimsiz eller oymuştur. Her kazma darbesi dağın içinde bir oda daha açmış; odalar koridorlara, koridorlar salonlara dönüşmüş…

Mağaraların havasının nefes darlığı çekenlere iyi geldiğine inanılır; bu yüzden içeride saatler geçirmek için uzak şehirlerden gelenler eksik olmaz. Tıp ne der bilinmez ama bir mağaraya şifa aramaya gelmek, insanın taşa ve toprağa duyduğu o kadim güvenin en sade hâli olsa gerek… Mağaranın içinde zaman da başka akar; dışarıda mevsimler değişirken içeride hava hep aynı serinlikte kalır.

Kadraj, Aras’ın vadisini ve tuz galerilerinin açıldığı yamaçları alıyor. Dağın içinde saklanan beyaz hazine görünmez belki; ama onu asırlardır koruyan sırtlar şimdi gümüşün kıvrımlarında. Ve tuz gibi gümüş de kıymetini kuşaktan kuşağa, bozulmadan taşır…