Öşvank Kilisesi Yüzüğü

Bin yıl önce bir vadiye taştan bir dua bırakmak isteseydiniz, onu nereye koyardınız? Belki bir gölün kıyısına, dağların kucağına, sesinizi yalnızca rüzgârın taşıyabileceği bir yamaca… Tortum’un yakınında, bugünkü adıyla Çamlıyamaç köyünde yükselen Öşvank Kilisesi, bu sorunun bin yıllık cevabı gibidir.

10. yüzyılda, bugün Erzurum ile Artvin arasında kalan dağlık topraklar, Tao-Klarceti denilen Gürcü prensliklerinin yurduydu. Öşvank da bu prensliklerin hükümdarları tarafından, çağının en görkemli yapılarından biri olarak inşa edildi. Taş duvarlarına işlenen kabartmalar ve kitabeler, onu yaptıranların hikâyesini bin yıldır sessizce fısıldar… Yapının büyüklüğü, onu yaptıranların iddiasını da anlatır: bu vadide yalnızca bir kilise değil, bir çağın imzası yükselsin istemişlerdi. Tao-Klarceti’nin dağlık vadilerine serpiştirilmiş pek çok manastır ve kilise vardır; ama Öşvank, içlerinde en heybetlilerinden biri olarak anılır.

Zaman ise kiliseye her çağda başka bir görev biçti. Kubbesi, çatısı yer yer yıkıldı; köylüler asırlar boyunca onun yanı başında hayatlarını sürdürdü, avlusu köyün bir parçası oldu. Tıpkı Yerebatan’ın sularına olta sallayan eski İstanbullular gibi, Çamlıyamaç’ın insanları da bu dev yapıyla komşuluk etmeyi öğrenmişti…

Bugün köyün evleri kilisenin eteğine sığınmış, bahçeler taş duvarların gölgesinde yeşerir. Aşağıda vadinin suları parıldarken, bin yıllık kemerler aynı dağlara bakmayı sürdürür. Taşların arasında biten otlar, kemerlerin üstüne konan kuşlar, avluda koşuşturan çocuklar… Bin yıllık bir yapının bugünkü komşuları bunlardır. Kimin duası olursa olsun, taş onu saklamayı bilir…

Bu kadraj, kilisenin oturduğu yamacı, Çamlıyamaç’ın çevresindeki sırtları ve aşağıda uzanan vadiyi gümüşün üzerinde yükseltiyor. Bin yıl önce bir vadiye bırakılan o taştan dua, şimdi bir avuç gümüşe sığıyor…