Selanik Kolyesi

Bir çocuğun ilk gördüğü deniz, onun ömür boyu ufkunu belirler mi? 1881’de Selanik’te, Koca Kasım Paşa Mahallesi’ndeki üç katlı pembe bir evde dünyaya gelen Mustafa, gözlerini Termaik Körfezi’nin kıyısındaki bu şehirde açtı. Kıyıda Beyaz Kule, yamaçta yukarı şehrin dar sokakları, arkada ormanlık sırtlar… Bir çocuk için dünya, önce bu kadardı.

Babası Ali Rıza Efendi ile annesi Zübeyde Hanım, oğullarının hangi okula gideceğinde anlaşamamıştı. Annesi mahalle mektebini, babası ise yeni usulle eğitim veren Şemsi Efendi Okulu’nu istiyordu. Sonunda küçük Mustafa törenle mahalle mektebine başladı, birkaç gün sonra da sessizce Şemsi Efendi’nin okuluna geçti… Bu küçük uzlaşmanın, ileride bir ülkenin eğitim hayatını baştan kuracak birinin ilk dersi olduğunu kim tahmin edebilirdi ki?

Adına eklenen “Kemal” sözcüğünü de bu şehirde, askerî rüştiyede kendisine bu adı verdiği anlatılan matematik öğretmeninden aldı. Kesin doğum günü bilinmediği için yıllar sonra 19 Mayıs’ı doğum günü olarak kabul etti; yani hayatının en büyük yolculuğunun başladığı günü… Doğduğu ev bugün müzedir ve körfezin kıyısındaki şehirde, bir hayatın ilk sayfası gibi durur.

Selanik ise o günden bu yana çok değişti; sınırlar, adlar, bayraklar el değiştirdi. Fakat körfez aynı körfez, yukarı şehrin tırmandığı yamaçlar aynı yamaçlardır… Bir şehrin hafızası, taşlarından çok, orada büyüyen çocukların hayallerinde yaşar.

Bu kadraj; körfezin kıyısını, yukarı şehrin tırmandığı yamaçları ve arkasındaki ormanlık sırtı gümüşe işliyor. Bir çocuğun ilk gördüğü deniz ve ilk tırmandığı sokaklar; ufku belki de tam burada başladı…